صدانت

همه می‌دانیم که رژیم کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی رژیمی توتالیتر یا تمامیت‌خواه بود. همه می‌دانیم که این رژیم با دین و مذهب عناد داشت. بله، مارکس گفته بود که «دین افیون توده‌هاست» و لنین هم پشت‌بندش اضافه کرده بود که مذهب و دم‌و‌دستگاه مذهبی بساط کسب‌وکار بورژوازی است برای استثمار طبقه‌ی کارگر. می‌دانیم که این رژیم خداناباوری را هم رسماً ترویج می‌کرد. آخر داستان را هم که می‌دانیم، این که مذهب ماند و رژیم رفت – داستانش را روحانیون مسلمان و مسیحی یکسان به عنوان نشانه‌ای از پیروزی الهی تعریف می‌کنند. اما زمامداران شوروی چه‌ تصور و انتظاری از خداناباوری – به عنوان یک طرح سیاسی، عقیدتی و معنوی داشتند و چه تدابیری برای اشاعه‌ی لامذهبی و رقابت با مذهب اندیشیدند؟ شرمنده، این‌جا دیگر چیز زیادی نمی‌دانیم. برخلاف تصور عمومی آثار بسیار اندکی در این زمینه منتشر شده ‌است. همین، موضوع کتاب بسیار جذاب و خواندنی ویکتوریا اسمولکین است که تابستان امسال منتشر شد. ادامه مطلب “مذهبِ لامذهبی و مصایب ترویجش در شوروی”

در شماره ۱۱۷ فصلنامه وزین نگاه نو دکتر فخرالدین عظیمی نقدی نوشته است با عنوان سلطنت علم در قلمرو وجدان: جستاری در روشنفکری، ایدئولوژی، مردم، و برداشت های ملکیان، بر نوشته ای از من، با عنوان عیب و هنر روشنفکری، در شماره ۱۱6 همان فصلنامه. خشنودم از این که نوشته من سبب شده است که دکتر عظیمی به نگارش مکتوبی عالمانه و سودمند دست يازد. وی، در آن مکتوب، بر ده مدعای من عیب و ایراد گرفته است و من، در جوابیه، به آنها می پردازم. مطالبی دیگر نیز در آن مکتوب آمده اند که، چون به مدعيات من ربطی ندارند، نفياً یا اثباتاً به آنها نخواهم پرداخت. ضمنا، با تعابير تعریض گونه او، مثل «گران سری و خیال پروری های رایگان بخشانه»، نیز، سر وکاری نخواهم داشت. در هر فقره، نخست، مدعای خود را در قالب یک جمله خواهم آورد؛ سپس، نقد عظیمی را، به عین عبارت او، در علامت نقل قول، ذکر خواهم کرد؛ و، آنگاه، به پاسخگویی خواهم پرداخت. ادامه مطلب “روشنفکری: وارستگی و شفقت؛ پاسخ مصطفی ملکیان به فخرالدین عظیمی”

آه از دست این شوخان بی رسم،چه دل های سنگین دارند تا تخم جفا در زمین بی وفا کارند. این بدسگالان، بسی ریاضت و مجاهدت کردند و سال ها دود چراغ خوردند، خواستند که تقدم مشایخ  بیابند، و همچون ایشان به کرامات مشهور و معروف شوند؛ مأمولشان جز رعنایی نبود.

روزبهان بقلی، شرح شطحیات

فتنه صد انجمن، آشوب هند هنگامه ایم       گر به ظاهر چون شراب کهنه خاموشیم ما

صائب تبریزی ادامه مطلب “سلطنت علم در قلمرو وجدان؛ جستاری در روشنفکری،ایدئولوژی،مردم و برداشتهای ملكيان”

عیب و هنر روشنفکری

به یاد مصطفی رحیمی، روشنفکری که کژ نشست و راست گفت.

در نوشتار «عیب و هنر روشنفکری»، نخست، سرشت فعالیت اجتماعی ای را که «روشنفکری» خوانده می شود روشن می کنم؛ سپس، به اخلاق روشنفکری، یعنی به احکام و قواعد اخلاقی ای که روشنفکران باید به آنها التزام داشته باشند، می پردازم؛ آن گاه آداب روشنفکری را، یعنی عواملی را که موفقیت روشنفکر را تضمین / تسهیل می کنند، یادآور می شوم؛ و در پایان، به برخی از آفاتی که روشنفکری در جامعه ما بدان ها دچار شده است اشاره می کنم. ادامه مطلب “مقاله‌ی مصطفی ملکیان با عنوان «عیب و هنر روشنفکری»”

شمارۀ 149 نشریۀ اطلاعات حکمت و معرفت با عنوان «شعر و اندیشۀ حافظ» منتشر شد. این نشریه که تا مردادماه 1397 به‌صورت ماه‌نامه منتشر می‌شد، پس از وقفه‌ای کوتاه و چند ماهه، به‌صورت فصل‌نامه و با تغییرات اندکی در ساختار منتشر می‌شود.

نشریه علاوه بر سرمقالۀ با عنوان «حلقه تاویل» به قلم سردبیر، نشریه انشاءالله رحمتی، از سه بخش ویژه‌نامه، اندیشه و نظر و کتاب تشکیل شده است. بخش ویژه‌نامه متشمل بر ده مقاله است. مسعود فریامنش دبیر این شماره از فصلنامه را به عهده داشته است.

نخستن نوشتار با عنوان «حافظ و لطف سخنش» گفت‌و‌گویی‌است که مریم حسینی با فتح الله مجتبائی انجام داده است. «در این گفتگو استاد دکتر فتح‌الله مجتبایی به توضیح موضوعاتی همچون دلایل رواج بی‌مانند شعر حافظ در میان فارسی‌زبانان، جایگاه حافظ و خصوصیات شعر او، سابقه اطلاق لقب «لسان‌الغیب» به خواجه شیراز، چرایی تفأل به دیوان او در میان فارسی‌زبانان و موضوعاتی مانند این پرداخته است. ادامه مطلب “شمارۀ 149 نشریۀ اطلاعات حکمت و معرفت با عنوان «شعر و اندیشۀ حافظ»”

کتاب از علم سکولار تا علم دینی (گلشنی، 1377/1392) حاصل کوششی برای نقد رویکرد سکولار به علم و دعوت به رویکرد دینی به علم است. مولف در نقد رویکرد سکولار دو گام اساسی برمی دارد. نخست، استدلال می کند که علم نیازمند جهت است؛ جهتی که از جهان بینی دانشمند حاصل می شود. در ضمن این استدلال، مولف به نقد دیدگاه اثبات گرایی (پوزیتیویسم) می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که علم پیش فرض‌های متافیزیکی دارد. دوم این که علم در مقام کاربرد یافته‌ها محتاج اخلاق است و بدون آن به تخریب می انجامد. در مقاله حاضر، با استفاده از روش نقد درونی و بیرونی، استدلال شده است که به رغم توجه مولف به ارتباط علم با متافیزیک، وی در تبیین این رابطه توفیق نیافته است زیرا آن را از سویی به مقام کاربرد و اخلاق مربوط کرده و از سوی دیگر به صورت افزودن چارچوب متافیزیکی به علم به صورت پسینی محدود کرده است.

ادامه مطلب “مقاله خسرو باقری نوع‌پرست با عنوان «بررسی و نقد کتاب از علم سکولار تا علم دینی»”

سخنرانی آرش نراقی با عنوان «آواز خدا: بازسازی نظریه فضل الرحمان در خصوص مکانیسم تنزیل وحی» ادامه مطلب “آرش نراقی: آواز خدا؛ بازسازی نظریه فضل الرحمان در خصوص مکانیسم تنزیل وحی”