دردسرهای فعالیت فرهنگی مستقل داخل زمین بازی

دردسرهای فعالیت فرهنگی مستقل داخل زمین بازی

دردسرهای فعالیت فرهنگی مستقل داخل زمین بازی

مدیر سایت فرهنگی صدانت

* تصویر: یاسر عرب در استادیو جمهور تی‌وی

سال ۹۰ بود که به صورت جدی صدانت را راه‌اندازی کردم. آن وقت نمی‌دانستم قرار است این کار به کجا بینجامد. آینده‌ی صدانت در چشمانم مبهم و مه‌آلود می‌نمود. شاید امروز هم پس از گذشت سال‌ها از آغاز فعالیت و تشکیل چندین تیم کارشناسی و افزایش چندین هزار مخاطب باز چشم‌انداز روشن و مطمئنی پیش‌رو نباشد. ارتقای روحیه‌ی حقیقت‌طلبی و سطح آگاهی عمومی، رشد و افزایش رواداری و هم‌پذیری، فروکاهش خشونت در جامعه، تقویت و گسترش فضای گفتگوی سالم، بالابُردن حساسیت‌های اخلاقی به حقوق حیوانات و محیط زیست و… اهدافی بودند که مبنای عمل مجموعه‌ی همکاران صدانت در این سال‌ها بوده است. باور عمیق دست‌اندرکاران صدانت به این مبانی و اهداف، به انسجام هر چه بیشتر ساختار، وحدت رویّه و فعالیت همدلانه و مثال‌زدنی اعضا منجر شد. ادامه مطلب “دردسرهای فعالیت فرهنگی مستقل داخل زمین بازی”

مقاله سید امیررضا ثُعبانی با عنوان «ایدئولوژی در دادگاه فلسفه»

مقاله سید امیررضا ثُعبانی با عنوان «ایدئولوژی در دادگاهِ فلسفه»

ایدئولوژی در دادگاه فلسفه

سید امیررضا ثُعبانی

 

وانگهی، [فلسفه] شمار بسیاری از هواداران خود را از دست داده است، و دیده نمی‌شود کسانی که دست بالایی دارند و در علوم دیگر خوش می‌درخشند، بخواهند شهرت خویش را با ورود در فلسفه ضایع کنند، یعنی عرصه‌ای که هر فردی که در تمامیِ شئون دیگر جاهل است، به خود اجازه می‌دهد تا در آن اظهار لحیه کند، زیرا که در این سرزمین، هنوز میزان و عیار مطمئنی برای تمییز فکر اساسی از ترّهات وجود ندارد.[۱] (Kant, Prolegomena, Akademieausgabe, S.256)

 

چیستیِ ایدئولوژی، اوصاف و مؤلفه‌های نگرش ایدئولوژیک و نتایج نگرش ایدئولوژیک به دین،  موضوعاتی هستند که محتوایِ متن حاضر را تشکیل می‌دهند. دغدغه درمیان آوردن موضوع، ازآنجا قوّت، شدّت و حِدّت گرفت که در فضای مه‌آلود فرهنگیِ موجود، متفکرین و روشنفکران، از این واژه فراوان استفاده می‌کنند و آن را «بیت الغزلِ» نوشته‌ها، سخنرانی‌ها و مکتوباتِ خود قرار داده‌اند. از سویی دیگر، عدم تبیینِ دقیقِ این معنا در مقام ابتدایی،«ایدئولوژی» را، واژه‌ای تهی از معنا به نظر می‌رساند که تنها  برای مرعوب کردنِ مخالف و اسکاتِ خصم، به کار می‌رود و هیچ معنای محصلی ندارد. راقم این سطور، سعی و همت خود را برای بررسی و استخراجِ معنایِ دقیقِ واژۀ ایدئولوژی نزد سه متفکر مهم ایران و انتقاداتِ ایشان به نگرش ایدئولوژیک دکتر علی شریعتی، به کار خواهد بست. اتهامِ مشترکِ علی شریعتی از منظرِ شایگان، سروش، طباطبایی، ایدئولوژیک اندیشی است.

دکتر داریوش شایگان چنانکه درخور اوست، با تبیین مفهوم ایدئولوژی و «فرزند حرام‌زاده» خواندنِ این نگرش، مؤلفه‌هایی را برای ایدئولوژی بیان می‌کند. «خود مرکز بینی و آرمانی کردن گروه خودی و شیطانی کردن گروه غیرخودی»، «خَلطِ مفاهیم مارکسیستی و اسلام»، «مشروعیت بخشی به خود»، «درهم آمیختن اسطوره و تاریخ» از ویژگی‌های اندیشه دکتر علی شریعتی به‌عنوان یک «ایدئولوگ»[۲] از منظر نویسندۀ آسیا دربرابرغرب است.

انتقاداتِ عبدالکریم سروش، اما پس از داریوش شایگان طرح و درانداخته می‌شود، سروش ابتدا در مقاله‌ای با عنوان«دین فربه‌تر از ایدئولوژی» به بررسی معنا و مؤلفه‌های ایدئولوژی می‌پردازد و در نوشتاری دیگر[۳]در پاسخ به انتقادِ کسانی که ناقدانِ شریعتی را متهم به «عدم توجه به زمانه و زمینۀ گفتمانِ شریعتی می‌کنند، و دچار خطای زمان پریشی[۴] می‌شوند» می‌نویسد: «معنای این سخن این است که از حقانیت و بطلان آرای شریعتی سخن نگویید. از به‌دردخور بودن و نبودنش، از سازگار افتادن و نیفتادنش با سایر احوال آن دوره سخن بگویید. اگر ایدئولوژیک کردن دین، با غایات نظام اجتماعی، و با نیازهای تاریخی آن دوره، همخوانی دارد که آن را تحسین کنید وگرنه، نه. و همین است سرّ ناشایستگی فونکسیونالیسم برای تحلیل و تبیین نظامات فکری و عقیدتی، چه را که حق و باطل را با قساوت و سخاوت تمام در پای خدمت و غایت و حاجت نظام قربانی می‌کند.»[۵]

دراین‌بین، مفهوم ایدئولوژی در نظام فکری دکتر سید جواد طباطبایی حضور فربه‌تر و غلیظ‌تر دارد و به دست او، این مفهوم، نَضج و قوام بیشتری یافته است و کمتر کسی است که آرای او در نگاهِ طباطبایی، مشمولِ دارا بودن مؤلفه‌های ایدئولوژی اندیشی نباشد. طباطبایی با سلاح دیگری به‌نقد ایدئولوژی می‌رود و آن «جایی نداشتن ایدئولوژی در تاریخ»[۶] است. مُبدعِ نظریۀ ایرانشهری، معتقد است «ایدئولوژی با برهم زدن وضع و شرایط معلولِ خروج از بن‌بست امتناعِ اندیشه را، جانشین دشواری درکِ علت و چیرگی آن می‌کند.»[۷] ادامه مطلب “مقاله سید امیررضا ثُعبانی با عنوان «ایدئولوژی در دادگاه فلسفه»”

دکتر همایون یاقوتی: شاهوار میراث ملی البرزشرقی در معرض نابودیست

دکتر همایون یاقوتی: شاهوار میراث ملی البرزشرقی در معرض نابودیست

دکتر همایون یاقوتی(شنبه ۱۰ خرداد ۱۳۹۹): کوه شاهوار مهمترین و بلندترین قله البرزشرقی و یک میراث طبیعی ملی کشور است این کوه حیات بخش مهمترین ذخیره منابع آبی شهرستان شاهرود و شمال شرق کشور و یکی از مهمترین ذخیره گاه زیستی کشور است که از دیرباز مورد توجه دوستداران طبیعت و کوهنوردی بوده است.
متاسفانه چند سالیست که معدن بوکسیت تاش با مدیریت شرکت آلومینا جاجرم دست به تخریب وسیع در این میراث ملی کرده است. احداث جاده بدون هیچگونه ملاحظات زیست محیطی (به نحوی که با پراید تا چندمتری قله کوه امکان رفت وآمد هست!) ایجاد کانون گرد وغبار ،انفجارهای سهمگین در دل کوه که باعث ناامن شدن محل زندگی حیوانات وحشی و دست اندازی به منابع زیر زمینی شده است،آلودگی منابع آب زیر زمینی به گواه آزمایشات سازمان محیط زیست، قطع درختان اورس که گونه کمیاب گیاهی کشور است گوشه‌ای از تخلفات این معدن است. ذات معادن بوکسیت به دلیل روباز بودن واستفاده از انفجار باید در مکان‌هایی باشند که کمترین عوارض زیست محیطی را داشته باشند. متاسفانه علی الرغم وجود منابع متعدد بوکسیت در منطقه حتی در فاصله نزدیکتر به کارخانه آلومینا اما به دلیل دولتی بودن معدن و صرفا به دلیل یک درصد خلوص بیشتر هیچ اراده‌ای برای بهره برداری و جایگزینی معدن تاش با این منابع نیست.

علی الرغم ادعای کارخانه آلومینای جاجرم برمعدن کاری سبز! گزارشات ادارات شهرستانی واستانی وگزارش مرکز پژوهشهای مجلس پیرامون معدن تاش در تناقض کامل با ادعاهای معدن است!
در برنامه‌های بلند مدت معدن تاش گسترش حوزه معدن کاری درشاهوار گنجانده شده است که از عزم این معدن برای ازبین بردن کوه و جایگزینی آن بایک فروچاله! حکایت می کند. ادامه مطلب “دکتر همایون یاقوتی: شاهوار میراث ملی البرزشرقی در معرض نابودیست”

مقاله بررسی تطبیقی معنای استعاره ها از نظر محمدرضا اصفهانی و دونالد دیویدسون

مقاله بررسی تطبیقی معنای استعاره ها از نظر محمدرضا اصفهانی و دونالد دیویدسون

بررسی تطبیقی معنای استعاره ها از نظر محمدرضا اصفهانی و دونالد دیویدسون

حسین دباغ و مرتضی براتی

استعاره در غرب ازجمله موضوعاتی است که از چشم اندازهای متعددی بررسی شده است و نظریه های مختلفی درباره‌ی آن ارائه شده است. استعاره در سنت بلاغی اسلامی از جهت تعریف و کاربرد، قلمروی محدودتری دارد. همه‌ی نظریه‌پردازان استعاره، هم در غرب و هم در بلاغت اسلامی، بر این باورند که استعاره علاوه بر معنای حقیقی و تحت‌اللفظی دارای یک معنای ثانویه و مجازی است، اما در این میان دو دیدگاه خلاف آمد عادت وجود دارد. دونالد دیویدسون و محمد رضا اصفهانی این مبنا را نمی‌پذیرند. در باور آن‌ها استعاره جز معنای تحت‌اللفظی، معنای دیگری ندارد و بحث استعاره‌ها مربوط به حوزه‌ی کاربرد آن‌ها و مربوط به تأثیری است که این کاربرد در یک بافت و زمینه‌ی خاص ایجاد می‌کند. در باب نظریه‌ی دیویدسون مقاله ها و رساله های بسیاری نوشته شده است و این در حالی است که نظریه‌ی شیخ اصفهانی با وجود مقدم بودن بر دیدگاه دیویدسون حتی در میان اهل بلاغت ایرانی ناشناخته مانده است. این مقاله ضمن بررسی مفصل دیدگاه اصفهانی به بیان شباهت‌های نظریه‌ی دیویدسون با آن می پردازد. ادامه مطلب “مقاله بررسی تطبیقی معنای استعاره ها از نظر محمدرضا اصفهانی و دونالد دیویدسون”

هدایت علوی‌تبار: نقدی بر ترجمۀ ارسطو اثر ورنر یگر

هدایت علوی‌تبار: نقدی بر ترجمۀ ارسطو اثر ورنر یگر

متأسفانه در کشور ما قدر ترجمه و مترجم به خوبی دانسته نشده است. برخی مترجم را صرفاً ناقل تفکر می‍دانند و نه متفکر. این در حالی است که ترجمه بدون داشتن تخصص در زمینۀ موضوع ناممکن است و چنین تخصصی نیازمند سال‍ها پژوهش است. در کشورهای غربی ترجمۀ بسیاری از متون فلسفی را فیلسوفان برجسته انجام داده‌اند. از سوی دیگر، کسانی که دستی در ترجمه دارند به دشواری آن واقف هستند. در ترجمه از هیچ جمله‌ای نمی‌توان صرف‌نظر کرد و گاهی ترجمۀ یک جملۀ مبهم به اندازۀ ترجمۀ چند صفحه وقت می‌گیرد و نیازمند مراجعه به منابع گوناگون و مطالعۀ ده‍ها صفحه مطلب است. این دو عامل باعث شده است که برخی به‌جای ترجمۀ دقیق متن، مطلب کلی را بفهمند و آن را اقتباس کنند و سپس کنار هم قرار داده دست به تألیف بزنند. این اقتباس‌ها و تألیف‌ها از یک سو به مراتب آسان‌تر از ترجمه است و از سوی دیگر اعتبار بسیار بیشتری برای صاحب اثر به همراه دارد و او را در مقام متفکر می‌نشاند. البته برخی از مؤلفان حتی زحمت اقتباس از متون خارجی را نیز به خود نمی‌دهند و مطالبی را از ترجمه‌های فارسی گردآوری و تألیف می‌کنند. درواقع آنان صرفاً از حاصل کار مترجمان استفاده می‌کنند و اگر مترجمان نبودند آنان نیز مؤلف نبودند. بدین‌ترتیب ترجمه کاری پرزحمت و کم‌اجر است و اقتباس و تألیف به شیوۀ مذکور کاری کم‌زحمت و پراجر. اگر کسی صد کتاب را به‌ خوبی ترجمه کند درنهایت می‌گویند او مترجم خوبی است و افکار متفکران را به ‌درستی به فارسی برگردانده است، اما اگر چند کتاب را تألیف کند نویسنده و متفکر و صاحب کتاب می‌شود و البته کلی هم امتیاز پژوهشی می‌گیرد و در نظام دانشگاهی، که به تألیف اهمیت بسیار بیشتری نسبت به ترجمه می‌دهد، ارتقا پیدا می‌کند. ادامه مطلب “هدایت علوی‌تبار: نقدی بر ترجمۀ ارسطو اثر ورنر یگر”

محمدرضا صفایی‌زاد: ایراداتی بر ترجمه‌ی‌ کتاب «تاریخ اجتماعی معرفت»

محمدرضا صفایی‌زاد: ایراداتی بر ترجمه‌ی‌ کتاب «تاریخ اجتماعی معرفت»

ایراداتی بر ترجمه‌ی‌ کتاب «تاریخ اجتماعی معرفت»

اثر پیتر برگ، مترجم یاسر خوشنویس

نویسنده: محمدرضا صفایی‌زاد

بنا دارم در اینجا به نقد ترجمه‌ی کتاب بسیار ساده‌‌نویس «تاریخ اجتماعی معرفت» (A Social History of Knowledge) اثر پیتر برگ (Peter Burke) بپردازم و نشان دهم که ترجمه‌‌ی فارسی این اثر غیردقیق، با اشتباهات قد و نیم قد بسیار صورت گرفته است. آشکار است که هرآنچه در اینجا می‌آورم به صورت رندم و پراکنده است، نه سطر به سطر و نه کل کتاب. در واقع این اشتباهات فقط مربوط به دو سه فصل اول و فصل آخر کتاب است: آن هم خطاهای پراهمیت‌تر، نه تمام آنها. روشن است که ذکر تمام اشتباهات کتاب نه لازم است و نه میسر. ادامه مطلب “محمدرضا صفایی‌زاد: ایراداتی بر ترجمه‌ی‌ کتاب «تاریخ اجتماعی معرفت»”

مقاله حسین هوشمند با عنوان «چرا جامعه‌های برابر کارآمدتر هستند؟»

مقاله حسین هوشمند با عنوان «چرا جامعه‌های برابر کارآمدتر هستند؟»

چرا جامعه‌های برابر کارآمدتر هستند؟

حسین هوشمند | پژوهشگر فلسفه سیاسی

منبع: مشق نو

کشورهای صنعتی به‌قدر کافی ثروتمند هستند، رشد اقتصادی در این کشورها به‌حدّی پیش رفته است که می‌تواند شرایط مادی را برای عموم مردم بهبود بخشد. به‌رغم این، افراد محروم نه تنها از شرایط زندگی بسیار بدی رنج می‌برند بلکه سلامتی آنها در خطر نابودی است. شواهد تجربی فراوانی وجود دارند مبنی بر این که نابرابری آثار بسیار جدی بر سلامت جسم و جان کسانی می‌گذارد که بهره اندکی از مال و منال دارند. نابرابری موجب زندگی ناسالم، ناشاد و کوتاهی عمر می‌شود. خشونت، اعتیاد و… را باعث می‌گردد. روابط آدم‌هایی را که در یک جامعه اما در طبقات اجتماعی-اقتصادی متفاوتی به دنیا آمده‌اند، تخریب می‌کند و اعتماد اجتماعی را از بین می‌برد. به مصرف‌گرایی بی‌رویه دامن می‌زند که نهایتاً منابع این کره خاکی را خواهد بلعید. ادامه مطلب “مقاله حسین هوشمند با عنوان «چرا جامعه‌های برابر کارآمدتر هستند؟»”

علی صاحبی: تاب آوری در شرایط بحران، پرورش امید و خوشبینی در شرایط دشوار

علی صاحبی: تاب آوری در شرایط بحران، پرورش امید و خوشبینی در شرایط دشوار

بحران‌ها گویا تمامی ندارند. بحران اقتصادی تمام نشده بود که بحران کرونا اضافه شد. کرونا، هم وضعیت اقتصاد را بحرانی‌تر و هم سلامت تن و روان جامعه را تهدید می‌کند. هر روز آمار مبتلایان به کرونا و تعداد فوتی‌ها روح و روان جامعه را درگیر می‌کند و به شرایط سختی که به دلیل وضعیت خاص معیشتی برای مردم به وجود آمده است دامن می‌زند.
اما سوال مهم این است: چه باید کرد؟

جمعیت خیریه غدیر که همواره یکی از دغدغه هایش مسایل اجتماعی و فرهنگی جامعه است، در راستای اهداف خود اقدام به برگزاری جلساتی با محوریت روانشناسی می‌کند که در شرایط کنونی از اهمیت بالایی برخوردار است. امروز بهداشت روانی شاید اهمیتی بیش از دیگر زمینه ها داشته باشد، چرا که جسم رنجور را می‌توان با روان قوی بهبود داد ولی برعکس آن شاید امکان پذیر نباشد…
خانه فرهنگی غدیر با همکاری خانه عماد و موسسه آتنا، به صورت مجازی میزبان آقای دکتر علی صاحبی بود. موضوع سخنرانی دکتر صاحبی، «تاب آوری در شرایط بحران، پرورش امید و خوشبینی در شرایط دشوار» بود. موضوعی که داشتن اطلاعات در مورد آن نیاز همه است، خصوصا در دورانی که به سر می‌بریم.
شاید گاهی نتوانیم بر بحران‌ها مسلط شویم، ولی همیشه می‌توانیم بر خود مسلط باشیم، فقط نیازمند آگاهی نسبت به خود و داشته‌های خود هستیم … ادامه مطلب “علی صاحبی: تاب آوری در شرایط بحران، پرورش امید و خوشبینی در شرایط دشوار”

درس‌گفتارهای متافیزیک غایت (ارسطو، کانت و هگل) از مصطفی زالی

درس‌گفتارهای متافیزیک (ارسطو، کانت، هگل) از مصطفی زالی

موضوع این درس‌گفتارها ناظر به غایت‌شناسی (teleology) است. این مسأله در آثار سه فیلسوف مهم تاریخ فلسفه، ارسطو، کانت و هگل دنبال می‌شود. از دل واکاوی متون این فیلسوفان به دنبال پاسخ به پرسش‌هایی از این دست هستیم: چگونه مفهوم غایت، به مفهومی کلیدی و غیرقابل حذف در تبیین پدیده‌های عالم تبدیل می‌شود؟ آیا این مفهوم مستلزم قصدمندی است؟ جایگاه انسان در تبیین غایت‌شناختی کجاست؟ پیوند میان غایت‌شناسی طبیعی با الهیات (امر نامشروط) چیست؟

ادامه مطلب “درس‌گفتارهای متافیزیک غایت (ارسطو، کانت و هگل) از مصطفی زالی”

درس‌گفتارهای «قضاوت نقادانه و باور به توطئه» از آذرخش مکری

درس‌گفتارهای «قضاوت نقادانه و باور به توطئه» از آذرخش مکری

در درس‌گفتارهای «قضاوت نقادانه و باور به توطئه» بنا نیست توضیح داده شود که چه چیزهایی توهم توطئه هستند و چه چیزهایی قضاوت درست. بلکه قصد این است که نشان داده شود فرآیند تصمیم‌گیری ذهن و فرآیند کارکرد ذهن و مغز در اینگونه موارد چگونه است و چرا برخی برداشتشان از یک رویداد توطئه‌گونه است و برخی خیر. چه چیزی در ذهن این‌ افراد می‌گذرد که به به روایت‌های غیررسمی باور دارند؟ در هر رویدادی ما یک روایت و توصیف رسمی داریم که همه چیز آشکار است و ساده به نظر می‌رسد اما توصیف غیررسمی آن رویداد پیچیده‌تر است و عناصر و دست‌های پنهانی وجود دارد. مثلاً با توجه به رویدادهای اخیر، این پرسش مطرح شده که آیا ویروس کرونا دست‌‌ساخت عده‌ای بوده؟ یا این‌که این‌ها بدبینی است و اساساً افراد خاصی ویروس را نساخته‌اند؟ این قبیل باورهای توطئه در بسیاری از عرصه‌های زندگی وجود دارد. مثلاً در مسائل اقتصادی نیز این باور وجود دارد که عده‌ای با هدف و نیت خاص بازار را اداره می‌کنند. هدف این درس‌گفتارها این نیست که گفته شود کدام دیدگاه درست است و کدام غلط، بلکه در این درس‌گفتارها نشان داده می‌شود که در مغز و ذهن انسان چه می‌گذرد که انسان‌ها چنین برداشت‌هایی می‌کنند. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای «قضاوت نقادانه و باور به توطئه» از آذرخش مکری”