سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «خیزاب به جویباران»

سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «خیزاب به جویباران»

با عرض ادب و احترام خدمت حضار و عرض سپاس از همه متصدیان و مسئولان مؤسسه فرهنگی هنری خانه دوستان آشنا.

بحث را با یک مثال شروع می‌کنم و گمان می‌کنم که این مثال بتواند کلیت بحث پیش رو را از ابتدا تا انتها روشن نماید. فرض کنید که ضرورت دارد تا ما مسیری را طی کنیم تا خود را از نقطه A به نقطه B برسانیم و گریزی از این حرکت و طی مسیر نیست؛ اما جاده‌ای که این دو نقطه را به هم وصل می‌کند بسیار نامناسب و ناهموار است و سرشار از سنگلاخ‌ها و چاله‌ها است و جاده‌ای غیر مهندسی‌شده است. در این موقعیت که ما باید خود را به‌ضرورت از نقطه A به نقطه B برسانیم و وضعیت جاده بدین‌گونه است، بدیهی است کاری که باید کرد این است که همه کسانی که از این جاده استفاده می‌کنند در جهت تعمیر آن بکوشند و کژی‌ها، سنگلاخ‌ها، چاله‌ها و ناهمواری‌های این مسیر را برای مسافران اصلاح کنند و موانع را برطرف کنند؛ اما اگر در وضع و موقعیتی قرار گرفتیم که علی‌رغم ضرورت استفاده از جاده، قدرت اصلاح جاده را دارا نیستیم و یا این‌که قدرت اصلاح جاده را داریم اما اصلاح آن امری زمان‌بر است و سال‌ها و ماه‌ها باید طی شود تا بتوانیم جاده را تعمیر و مرمت کنیم تا قابل‌استفاده شود و قدرت ما مرهون گذر زمان است، در این دو صورت چه باید کرد؟ در این دو صورت ظاهراً به نظر می‌رسد باید اتومبیل‌هایی تهیه کرد که ضربه‌گیر داشته باشند که بتوانند ضربات ناشی از سنگلاخ‌ها و چاله‌ها را کنترل کنند و از شدت ضربات وارده به بدن سرنشین بکاهند و با توجه به این وضعیت، ضربه‌گیر داشتن اتومبیلی که با آن مسیر را طی می‌کنیم دارای اهمیت است و اتومبیلی که ضربه‌گیر دارد بهتر از اتومبیلی است که ضربه‌گیر ندارد و ضربه‌گیرهای قوی، اتومبیل را بهتر می‌کنند و ضربه‌گیرهای ضعیف، اتومبیل را بدتر می‌کنند و در باب داوری میان اتومبیل‌ها باید ضربه‌گیر را لحاظ کرد. ادامه مطلب “سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «خیزاب به جویباران»”

علم و اخلاق در گفت‌وگو با دکتر موسی اکرمی

علم و اخلاق در گفت‌وگو با دکتر موسی اکرمی

محسن آزموده: آقای دکتر اکرمی، ضمن تشکر برای زمانی که به این بحث اختصاص داردی، در کنار اهتمام به مباحث متنوع از فلسفه و اندیشه سیاسی و ادبیات و … که به آنها پرداخته اید، یکی از حوزههای مورد علاقه شما بحث دانشگاه است. بحث اصلی ما موضوع اخلاق در دانشگاه به طور خاص و نظام آموزش عالی به طور عام هست. نخست به زمینه نظری بحث بپردازیم. اصولا جایگاه اخلاق در اندیشههای فیلسوفان و همچنین در فعالیت علمی از دیرباز تاکنون چه بوده است؟ ادامه مطلب “علم و اخلاق در گفت‌وگو با دکتر موسی اکرمی”

مقاومت در برابر جعل و جهل

مقاومت در برابر جعل و جهل

مقاومت در برابر جعل و جهل

بخش نخست: ضرورت مقابله با آرزواندیشی و سهل‌انگاری

اخیرا آهنگی زیبا در شبکه‌های اجتماعی تحت عنوان «سرود ملی تاجیکستان» دست به دست می‌شود که در بخشی از متن توضیح آن آمده:

«انگار سرود ملی ایران است! دقیقا با تمام چیزهایی که متعلق به ایرانیان است در دنیا فخرفروشی می‌کنند. یک‌بار کم است، هزار بار ببینید و لذتش را ببرید:
ما آتش زرتشتیم؛ یک طایفه از توسیم؛ همشهری فردوسی!»

ادامه مطلب “مقاومت در برابر جعل و جهل”

مبانی نظری کنشگری اجتماعی (اکسپو ـ بخاری)

مبانی نظری کنشگری اجتماعی ( اکسپو ـ بخاری )

کاوه بهبهانی: کبریت این بحث را دوست معمار خوش‌فکرم علی امتیاز کشید. او در یادداشت‌هایی در روزنامۀ شرق از همکارانش خواست هزینۀ شرکت در اکسپوی ۲۰۲۰ دُبی (دوازده میلیون دلار) را صرف تجهیز مدرسه‌های محروم کشور به بخاری کنند یا دست‌کم در اِکسپوی موردبحث حضور کم‌هزینه‌تر و در عوض، معنادارتری داشته باشند (تجهیز ۱۲۰ هزار کلاس درس به بخاری که ۳ میلیون کودک ایرانی در آن تحصیل می‌کند هم ۱۲ میلیون دلار هزینه دارد).

موضوع را که با من در میان گذاشت برای من فرقی نمی‌کرد. بجای اکسپو بگذارید X درحالی‌که X حکایت از نوعی منطقِ نمایش داشته باشد در جامعه‌ای که پاره‌ای از اقشار از نیازهای ابتدایی خود محروم‌اند، آن‌وقت درنهایت احترام به هم‌وطنانم پیشنهاد می‌دادم که X در اولویت نیست. و دست بر قضا یک دلیل من همان برچسبی است که به مخالفت با منطق نمایش می‌زنند: پوپولیسم! راستش به باور من شبح پوپولیسم در راه است. در میان این‌همه نمایش و جلوه‌گری و “تبرج” و ولع دید زدن و دید خوردن پچپچه‌ها و عربده‌های پوپولیستی، سکۀ رایج بازار شده‌اند.

رسوایی سال‌های زعامت “الیت‌ها” در این چند سال پُر آب چشم، پااندازِ حجلۀ پُردرد شیرینی‌خورانِ قدرت و عوام‌انگیزی (/پوپولیسم) خواهد بود. هر مرهمی بر زخم‌های مزمن مطرودان و محذوفان شاید از سرعت بخورد قطار پوپولیسم با بدنۀ نحیفِ فرهنگی که با نابختیاری‌های بسیار شکل‌گرفته است بکاهد. البته پنهان نمی‌کنم که عمیقاً از آن ناامیدم. اما مگر آدمی را جز تلاش چه داده‌اند؟ این گفت‌و‌گو در کانون معماران معاصر با دکتر یاسر موسی‌پور دست داد. هرچند بر سر نتیجه هم‌داستان نبودیم، همدلی‌ها بسیار بود و من از این گفت‌و‌گو بسیار آموختم. در آنچه گفته‌ام کوشیده‌ام تقریری از منطق نمایش به دست دهم و بعد بروم سراغ دوراهۀ اخلاقی موردبحث: X یا بخاری. ادامه مطلب “مبانی نظری کنشگری اجتماعی (اکسپو ـ بخاری)”

درس‌گفتارهای تاریخ فلسفه‌ی قرون وسطی از دکتر علی کرباسی‌زاده‌ اصفهانی

درس‌گفتارهای تاریخ فلسفه‌ی قرون وسطی از دکتر علی کرباسی‌زاده‌ اصفهانی

یکی از واحدهای درسی رسمی گروه‌های فلسفه در تمام دانشگاه‌ها درس «تاریخ فلسفه‌ی قرون وسطی» است. اصطلاح قرون وسطی، اصطلاح مورخان برای یادکردِ دوره‌ای است که از پایان امپراتوری روم در قرن پنجم میلادی شروع می‌شود و تا سقوط قسطنطنیه و پایان امپراتوری روم شرقی (یا بیزانس) در ۱۴۵۳ ادامه می‌یابد. در واقع به عنوان عصری که بین دوره‌ی یونانی – رومی، که دوره‌ی قدیم خوانده شده‌است، و دوره‌ی جدید و معاصر قرار دارد. بدین جهت این دوره، قرون وسطی نامیده می‌شود. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای تاریخ فلسفه‌ی قرون وسطی از دکتر علی کرباسی‌زاده‌ اصفهانی”

اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی

اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملكیان، مقصود فراستخواه و امیر اكرمی

محسن آزموده| متاسفانه اخلاق در عرف جامعه ما به معنای مجموعه‌ای از باید و نبایدهای نیک‌خواهانه اما بدون مبنا فروکاسته شده و وقتی کسی دم از اخلاق می‌زند، ذهن همگان به سمت انبانی از نصایح و توصیه‌های خسته‌کننده و ملال‌آور سوق می‌یابد. این در حالی است که اخلاق در واقع سیمان مناسبات اجتماعی است و از قضا هنجارها و اصول اخلاقی، اموری من‎عندی و باری به هر جهت نیستند و اساسا بر عقلانیت و خرد استوار هستند. از این حیث تامل در ضرورت اخلاقی زیستن و دشواره‌های آن، کوششی بایسته برای ارتقای کیفیت زندگی انسانی در سطح فردی و جمعی است. هفتمین همایش نظام اخلاقی مولانا، عصر جمعه ۲۳ فروردین به موضوع موانع و مشکلات اخلاقی زیستن اختصاص داشت. در این همایش که به همت موسسه سروش مولانا در سالن همایش‌های کتابخانه ملی برگزار شد، شماری از پژوهشگران و دانشوران تراز اول ایرانی درباره این موضوع از جنبه‌های مختلف سخنرانی کردند. مهناز قانعی‌راد موانع و ممدات روانشناختی غیرمعرفتی اخلاقی زیستن را بررسی کرد و میلاد نوری به نقش مثبت یا منفی عشق در اخلاقی زیستن پرداخت، محسن جوادی تاثیر حب ذات را در اخلاقی زیستن بررسی و مقصود فراستخواه مساله را از جنبه جامعه‌شناختی مورد تحلیل قرار داد. امیر اکرمی نیز موضوع را از منظر مولانا مورد بحث قرار داد و مصطفی ملکیان موانع و ممدات روانشناختی معرفتی اخلاقی زیستن را تحلیل کرد. در صفحه پیش‌رو به دلیل کوتاهی مجال تنها گفتارهای سه نفر از این پژوهشگران یعنی مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی عرضه می‌شود و امیدواریم در فرصتی دیگر بتوانیم گزارشی از سخنرانی پژوهشگران دیگر نیز ارایه دهیم.

ادامه مطلب “اخلاقی زیستن در گفتارهایی از مصطفی ملکیان، مقصود فراستخواه و امیر اکرمی”

آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟

آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟

نوشتار زیر مشتمل بر دو بخش است؛ در بخش نخست، خُرده‌‌پرسش‌‌هایی اعتراضی به نسبت وضعیت فلاکت‌‌بار موجود و در خطاب با جناب استاد ملکیان طرح می‌‌شود تا زمینه برای پرسش انتقادی بزرگ‌تر از ایشان که در بخش دوّم نوشتار طرح خواهد شد، فراهم ‌‌آید. در بخش دوّم نوشتار بر آنم که با تأکید بر وجه دیالکتیکی اندیشه (دیالکتیک ذهن و عین یا عامل و ساختار) به این مسأله بپردازم که اندیشه‌‌های ملکیان و پروژه‌‌ی اصالت فرهنگی، با نادیده گرفتن ساختارها و درد و رنج‌‌هایی که این ساختارهای نابه-سامان برای عاملان انسانی ایجاد کرده‌‌اند، نتوانسته‌ غایت اندیشه‌‌ی وی را که کاهش درد و رنج انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار است، به مقصود برساند. ادامه مطلب “آیا انسان گوشت و پوست و خون‌‌دار در حال احتضار نیست؟”

گفت‌وگو با عادل مشایخی درباره ابتذال؛ شجاعت زیستن در جهان بدونِ دیگری

گفت‌وگو با عادل مشایخی درباره ابتذال؛ شجاعت زیستن در جهان بدونِ دیگری

 علی ورامینی-محسن آزموده/ مرگ مرتضی پاشایی، خواننده پرطرفدار پاپ و اتفاقاتی که در مراسم تشیع جنازه او افتاد یکی از نقاط عطفِ فکری در دهه نود است. بعد از این اتفاق و سخنرانی یوسف اباذری در نقد این وضعیت بود که بحث ابتذال و امر مبتذل در ایران بیش از همیشه مورد توجه نخبگان فکری قرار گرفت. اگر نقطه عزیمت اباذری در آن سخنرانی را به خاطر بیاوریم و با آنچه به لحاظ تاریخی خاستگاه پدید آمدن واژه ابتذال «banalité» است قیاس کنیم می‌بینم که وقتی از این مفهوم صحبت می‌کنیم اصلاً مشخص نیست که از چه مفهومی سخن می‌گوئیم و حد و ابعاد آن کجاست. خاستگاه ابتذال به لحاظ تاریخی از طبقه فرادستِ اشراف قرن نوزدهم می‌آید و اباذری در قرن بیست‌ویکم آن پدیده‌ای که به امر سیاسی و طبقه فرودست توجهی ندارد را مبتذل می‌خواند. مبهم بودن مفهوم ابتذال هم‌چنین باعث شده تا بعضا این مفهوم کاربردی اخلاقی پیدا کند و حتی فراتر از آن به واکنش‌های هیستریک تبدیل شوند. نمونه‌ی آن را به کرّات دیده‌ایم که در فضای مه آلوده، فضایی که تشخیص سره از ناسره بسیار دشوار می‌نماید، هرکسی دیگری را مبتذل خطاب می‌کند. در حالی که ابتذال هر روز بیشتر لقلقه زبان روشنفکران، منتقدان، هنرمندان و .. بود هم‌زمان شاهد گسترده‌تر شدن امر مبتذل (به آن معنایی که اباذری سعی داشت ایضاح کند) بودیم. در سالی که گذشت، به‌خصوص در حوزه هنر، آش به‌قدری شور شد و حد و مرز ابتذال چنان گسترش پیدا کرد که حتی آن‌کسی را هم که به عنوان نماد ابتذال (به معنای خالی کردن عرصه عمومی از امر سیاسی و رهایی بخش) می‌دانستند، سعی کرد خود را از دیگرانی که پر و بال به آن‌ها داده بود تبری بجوید. ادامه مطلب “گفت‌وگو با عادل مشایخی درباره ابتذال؛ شجاعت زیستن در جهان بدونِ دیگری”

Can Atheists Pray to God? A Philosophical Appraisal

Can Atheists Pray to God? A Philosophical Appraisal

A well-established dichotomy, shared by both theists and atheists, has it that in order to offer a petitionary prayer to God one must be theist, implying that atheists (including agnostics) cannot pray to God. A number of philosophers, from different doctrinal backgrounds, have recently cast doubt on this, taking it to be a false dichotomy.
In this talk, Mr Mirdamadi reformulates the issue and defends a modified version of the possibility as well as desirability of atheist praying to God. He argues that this position opens the new avenue of theist-atheist dialogue –– a dialogue which is a desideratum especially after the new waves of religious fundamentalism, on the one hand, and the rise of militant atheism, on the other. ادامه مطلب “Can Atheists Pray to God? A Philosophical Appraisal”

مجله ۴۲ : علم و دین

مجله ۴۲ : علم و دین

شماره‌ی ۹ مجله‌ی ۴۲ به رابطه‌ی «علم و دین» اختصاص دارد. در بخش «سخن سردبیر»، زهیر باقری نوع‌پرست به این پرسش پرداخته که آیا توفیق علمی تمدن‌ اروپای مسیحی و تمدن اسلامی قابل تکرار است و می‌توان بدون استقلال علم از دین، علم را پیش برد؟ در این نوشته، رویکردهایی که نقش تمدن اسلامی را به «واسطه‌گری‌» فرومی‌کاهند نقد می‌شوند و بررسی میشود چرا علم مدرن نه در تمدن چین باستان و نه در تمدن اسلامی –که به لحاظ علمی تمدن‌هایی پیشرفته بوده‌اند – بلکه در تمدن اروپای مسیحی شکل می‌گیرد. در مطلبی تحت عنوان «چیستی علم و دین و ارتباط آنها با یکدیگر» به قلم هلن د کروز و برگردان ناهید خاصی، تاریخچه‌ای از رویکردهای معاصر به رابطه‌ی بین علم و دین ارائه می‌شود. نگرش اندیشمندان سده‌های نوزدهم و بیستم مانند آگوست کنت، مارکس، و فروید  به رابطه‌ی علم و دین جای خود را به نگرش‌های متاخرتری داده‌اند که از دقت و ظرافت بیشتری برخوردارند. در این نوشتار ضمن پرداختن به این رویکردهای متاخر، به مطالعه دین در رشته‌های مختلف علمی همچون روانشناسی و علوم شناختی در دوران معاصر اشاره شده و دینداری دانشمندان و دانشگاهیان در غرب نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در مطلبی تحت عنوان «آیا باورمند به فرگشت می‌تواند به خدا اعتقاد داشته باشد؟» استیو استوارت ویلیامز با بررسی‌های خود سعی دارد نشان دهد فرگشت با تصور سنتی از خداوند قابل جمع نیست. در این راستا او نشان می‌دهد چگونه نظریه‌ی داروین، استدلالی که هیوم در «گفتگوهایی در باب دین طبیعی» علیه برهان نظم طراحی کرد را به تمام و کمال رساند. این مقاله توسط امیرحسین زاهدی به فارسی برگردانده شده است. ادامه مطلب “مجله ۴۲ : علم و دین”