سارودایا : مارکس،‌ گاندی و راسکین!

سارودایا : مارکس،‌ گاندی و راسکین!

در این کتاب از نقص بزرگ اقتصاد متعارف صحبت می‌شود که از معنویت و اخلاق انسانی در محاسبات و برنامه های اقتصادی چشم‌پوشی می‌کند، انسان را آدمکی ماشینی می‌بیند که فقط نیروی کار فیزیکی‌اش در فرآیند تولید به حساب می‌آید و فاقد عطوفت، همدلی و پویائی انسانی است و صرفا پارامتری ساکت در معادلات عرضه و تقاضا؛ در نتیجه به قول نویسنده، بی‌انصافی‌ها و فلاکت‌های بشری را می‌زاید. به ساده ترین زبان و وجهی، با انباشت ثروت و ارزش اضافی در یک سوی مناسبات اقتصادی آشنا می‌شویم و پس آنگاه، به چاره‌جویی می‌رسیم. ادامه مطلب “سارودایا : مارکس،‌ گاندی و راسکین!”

نشست روشنفکری دینی و فقه

نشست روشنفکری دینی و فقه

در نشست «روشنفکری دینی و فقه» دیدگاه شادروان دکتر داود فیرحی[۱] در خصوص موضع روشنفکران دینی دربارۀ نسبت فقه و اخلاق مطرح شد و از سوی حاضران مورد بررسی و نقد قرار گرفت. این نقدها عمدتا در خصوص مدعیاتی بود که در قالب پاسخ به سوالات زیر صورت گرفت:

۱- آیا روشنفکران دینی ما، می‌خواهند دین را از سنت جدا کنند؟ یا برآنند که اخلاق را جایگزین فقه کنند؟

۲- چرا روشنفکران دینی دموکراسی را بر حکومت دیکتاتوری یا اقتدار گرا ترجیح می‌دهند؟ آیا این یک سؤال اخلاقی است و برخی به فقه مراجعه می‌کنند تا توجیهی به سود آن سؤال اخلاقی پیدا کنند؟ یا سؤالی فقهی است؟

۳- آیا می‌توان بین ارزش‌هایی مقبول مانند دموکراسی، حقوق بشر و حق تعیین سرنوشت و … – از یک طرف – و خوانشی خاص از فقه که با آن ارزشها نامتناسب است، – از طرف دیگر – آشتی برقرار کرد؟ اساسا دلیل مقبولیت این ارزشها چیست و این ارزشها، ارزش بودن خود را از کجا اخذ می‌کنند؟ از سیاست؟ ازحقوق؟ ازاخلاق؟ یا دین؟

۴- برای حل این ناسازگاری‌ها آیا باید به همان منابع سنتی و با همان روش سنتی رجوع کرد؟ یا باید به اخلاق و حقوق مدرن و با روش‌هایی نه لزوما سنتی رجوع نمود؟

۵- جایگاه و اهمیت حسن و قبح عقلی و شرعی در این بحث کجاست؟ ورابطه دین و اخلاق چگونه است؟

۶- برخی از مهمترین این پرسش‌ها که مرکز ثقل نزاع بین اشاعره و معتزله نیز بوده است، مبتنی بر پاسخ به این پرسش مهم است که آیا ارزش‌ها و احکام و هنجارهای اخلاقی ازاراده تشریعی خداوند سرچشمه می‌گیرند؟ یا از شهودهای اخلاقی؟ وجدان اخلاقی، یا حس و تجربه اخلاقی؟ و یا ترکیبی از اینها؟

ادامه مطلب “نشست روشنفکری دینی و فقه”

هادی صمدی در گفتگو با صدانت: درباره‌‌ی بحران تکرارپذیری در علم

هادی صمدی در گفتگو با صدانت: درباره‌‌ی بحران تکرارپذیری در علم

طی دهه‌ی گذشته، علم با بحرانی که اعتبار آن را به چالش کشیده، مواجه شده‌است؛ بحرانی که به «بحران تکرار‌پذیری» موسوم است. مطابق آن وقتی در صدد تکرار کردن آزمایش‌های مطرحی برمی‌آییم که در بسیاری از مقالاتِ معروف‌ترین ژورنال‌های علمی منتشر شده‌اند، نتایج پژوهش تکرار نمی‌شود. برای نمونه، در پژوهشی ۱۰۰ مقاله‌ی معروف در سه ژورنال پرآوازه‌ی روانشناسی انتخاب شدند و تلاش شد که آزمایش‌ها، تا حد امکان، مطابق شرایط ادعا شده در مقاله تکرار شوند. در انتها تنها در ۳۵ مقاله، نتایج اولیه حاصل شد و در آن موارد نیز اثر مشاهده شده کمتر از آثار ادعا شده در مقالات بود. بنابراین شاهد بحرانی اساسی در علوم تجربی هستیم، به‌ویژه در علومی که با آزمون‌های آماری سروکار دارند.

پنج علت را می‌توان به عنوان علل پیشنهادی بحران معرفی کرد. در این گفتار ضمن معرفی این علل خواهیم دید که مهمترین علت بحران تکرار پذیری را باید در شرایط اجتماعی تولید مقالات علمی جست و نه آنکه تقصیر را به گردن ناکارآمدی روش‌های آماری انداخت.

فشارهای وارد بر دانشمندان و پژوهشگران برای تولید هر چه بیشتر مقالات، راه را نه تنها بر کم توجهی، بلکه بر دستکاری داده‌ها به اشکال مختلف می‌گشاید. «علم باز» و تغییرات اساسی در سیاستگذاری علم راه برون رفتی از بحران است. علم را باید از کالایی شدن روزافزون رها ساخت.

در گفتگوی امید کشمیری با هادی صمدی -به همت صدانت– به بحران، علل بحران و راه‌های برون‌رفت از آن پرداخته شد. ادامه مطلب “هادی صمدی در گفتگو با صدانت: درباره‌‌ی بحران تکرارپذیری در علم”

سلسله نشست‌هایی با پروفسور مایکل روس؛ جلسۀ سوم: استعاره و لفظ در کتاب مقدس. نظریۀ طراح هوشمند در امریکا

سلسله نشست‌هایی با پروفسور مایکل روس؛ جلسۀ سوم: استعاره و لفظ در کتاب مقدس. نظریۀ طراح هوشمند در امریکا

سلسله نشست‌هایی با پروفسور مایکل روس

جلسۀ سوم: استعاره و لفظ در کتاب مقدس. نظریۀ طراح هوشمند در امریکا

بسمه‌تعالی

مصاحبه با آقای مایکل روس، فیلسوف علم و زیست‌شناسی

مصاحبه‌کننده: معصومه شاه‌گردی، مؤلف و مترجم

تاریخ انجام مصاحبه: ۲۹ مرداد ۹۹

ادامه مطلب “سلسله نشست‌هایی با پروفسور مایکل روس؛ جلسۀ سوم: استعاره و لفظ در کتاب مقدس. نظریۀ طراح هوشمند در امریکا”

وبینار «ریخت‌شناسی لیبرالیسم سیاسی» عارف عبادی

وبینار «ریخت‌شناسی لیبرالیسم سیاسی» عارف عبادی

عارف عبادی فارغ‌التحصیل دکتری رشته نظریه سیاسی از دانشگاه ناتینگهام و پست‌دکتری از دانشگاه کمبریج انگلستان، در این نشست پیرامون لیبرالیسم سیاسی و با تأکید بر لیبرالیسم انگلیسی سخن می‌گوید.

به نظر می‌رسد هفت مولفه ایدئولوژی لیبرالیسم عبارتند از: آزادی، عقلانیت، فردیت، پیشرفت، اجتماعی بودن، منافع عمومی و حکومت محدود و پاسخگو. این مولفه‌ها را در ایدئولوژی لیبرالیسم در طول این چند قرن می‌توان دید که البته این‌ها ایده‌آل تایپ لیبرالیسم نیستند و بلکه در هر دوره با توجه به شرایط اجتماعی و فکری، عناصر و مولفه‌هایی کم یا زیاد می‌شوند. این تغییرات اگرچه تدریجی هستند اما در نهایت ممکن است مفهومی کاملاً متفاوت از مفهوم اولیه خود باشد؛ همچنین از سوی دیگر عناصر مورد تأکید در نزد هر یک از متفکران ممکن است متفاوت باشد. علاوه بر این‌ها لازم به ذکر است که خود این عناصر می‌توانند معانی متفاوتی داشته باشند. همه این‌ها به ما نشان می‌دهند که ما با یک لیبرالیسم دارای یک معنای ثابت مواجه نیستیم بلکه با لیبرالیسم‌ها (به صورت جمع) روبرو هستیم که در خلال زمان دچار تحول شده است. ادامه مطلب “وبینار «ریخت‌شناسی لیبرالیسم سیاسی» عارف عبادی”

نوشتار سید علی محمودی با عنوان «داود فیرحی؛ در کشاکش فقه سیاسی و تجدد»

نوشتار سید علی محمودی با عنوان «داود فیرحی؛ در کشاکش فقه سیاسی و تجدد»

داود فیرحی؛ در کشاکش فقه سیاسی و تجدد

سید علی محمودی |

منبع انتشار: وب‌سایت مشق نو | زمان انتشار: ۲۴ آبان ۱۳۹۹

داود فیرحی (۱۳۹۹-۱۳۴۳) استاد برجستۀ دانشگاه تهران و از عالمان دینی از میان ما رفت؛ رفتنی که آتش در دل‌ها نهاد و اندوه‌ها افزود. او رهروی نیک‌سرشت، پارسا، خردمند و جستجوگر بود. دوستی که مهربانی صفت ممتاز او بود. سیزدهم آبان دوستی خبر بیماری او را داد. دقایقی بعد پیامی برایش فرستادم: «دوست قدیم و صمیم» و آرزو کردم به زودی رفع کسالت شود و «تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد…» و «همواره تندرست و پویا باشید.» روزها در صبر و انتظار و امید گذشت تا بامداد بیست‌و‌یکم آبان ماه که خبر رسید او از قفسِ تن پر گشود و راهیِ سرای جاوید شد. فیرحی که بود، چگونه زیست، چه کرد و چه مسیری را پیمود؟ ادامه مطلب “نوشتار سید علی محمودی با عنوان «داود فیرحی؛ در کشاکش فقه سیاسی و تجدد»”

وبینار شهرام اتفاق با عنوان «از کاپیتالیسم تا لیبرتارینیسم»

وبینار شهرام اتفاق با عنوان «از کاپیتالیسم تا لیبرتارینیسم»

کاپیتالیسم نامی بود که مارکس بر روی نظام تازه متولد شده پسافئودالی گذاشت. مارکس معتقد بود که تنها صاحبان سرمایه از این نظام بهره مند میشوند و بقیه مردم که همه به طبقه کارگر مبدل خواهند شد، روز به روز فقیرتر و بی نوا تر می‌شوند. بنابراین احتمالا دلیل مارکس برای این نامگذاری این بود.

مارکس تعاریف بسیار دقیقی از کاپیتالیسم ارایه کرده بود و در هیچ کجا از مداخله دولت در اقتصاد سخن نگفته بود. چرا که باور داشت که سازوکار استثمار را بطن مناسبات تولید کشف کرده است. بنابراین جایی که مارکس از نرخ ارزش اضافی و درجه استثمار، نرخ نزولی سود و سرمایه دار صنعتی و مالی صحبت می‌کرد، دولت در آرای مارکس عمدتا نقش محافظت از مالکیت خصوصی و پاسبانی از نظام کاپیتالیستی را بازی می‌کرد. ادامه مطلب “وبینار شهرام اتفاق با عنوان «از کاپیتالیسم تا لیبرتارینیسم»”

نوشتار مالک حسینی با عنوان «ما را چه به نبردهای اجدادمان؟!»

نوشتار مالک حسینی با عنوان «ما را چه به نبردهای اجدادمان؟!»

ما را چه به نبردهای اجدادمان؟!

مالک حسینی

مالک حسینی: نشریۀ Documento در آتن (۷ نوامبر۲۰۲۰)، در واکنش به کسانی که دوهزار و پانصدمین سالگرد پیروزی یونانیان بر ایرانیان را در نبردهای ترموپیل و سالامیس جشن گرفته‌اند، مجموعه‌مطالبی را منتشر کرده است، از جمله یادداشتی کوتاه از من؛ این یادداشت به آلمانی نوشته شده و سپس به یونانی ترجمه شده است. انتشار تقریباً هم‌زمان ترجمۀ فارسی این یادداشت کوتاه را بی‌مناسبت ندیدم.

ادامه مطلب “نوشتار مالک حسینی با عنوان «ما را چه به نبردهای اجدادمان؟!»”

نوشتار محمد قطبی با عنوان «الهیات دوبنی؛ مباحث الهیاتی» ۱

نوشتار محمد قطبی با عنوان «الهیات دوبنی؛ مباحث الهیاتی» ۱

در ۱۲ مقاله نخست، طی سه فصل، به احیای بعد اجتماعی-سیاسی دین در جریان نواندیشی دینی در سه ساحت جهان‌بینی (توحید وجود)، سلوک عرفانی ( عرفان اجتماعی) و الاهیات ( الهیات رهایی‌بخش تعاونی)، به بازخوانی میراث نواندیشان متقدم پرداخته شد. سپس با تاکید برآنکه نواندیشان متقدم بر وجوه اجتماعی دین تاکید بیشتر داشتند و نواندیشان متاخر بر وجوه فردی دین، برای رویکرد متوازن در امر دینی، در تلاش برای ترکیب دو رویکرد وجودی-فردگرا (الهیات لیبرال نواندیشان متاخر) و رویکرد وجودی جمع‌گرا (الهیات سوسیال نواندیشان متقدم)، سنتزی به نام الهیات دوبنی معرفی شد. در مجموعه نوشتار جدید و آخرین مجموعه نوشتار این دفتر《درآمدی بر الهیات دوبنی》در نوشتار نخست به مدل دین‌شناسانه این الهیات و در نوشتار دوم به نیایش‌گری در این الهیات پرداخته شد. در این نوشتار به دیدگاه الهیات دوبنی درباره تشبیه و تنزیه، گونه‌های مختلف خداباوری و پدیده تنوع ادیان پرداخته خواهد شد. ادامه مطلب “نوشتار محمد قطبی با عنوان «الهیات دوبنی؛ مباحث الهیاتی» ۱”

مسیری که فیرحی برای ایران هموار می‌کند

مسیری که فیرحی برای ایران هموار می‌کند

مسیری که فیرحی برای ایران هموار می‌کند

«با امید به بهبودی هرچه زودتر ایشان»

منبع: کانال تلگرامی نقد حال

توجه به اندیشه‌ها و پروژهٔ فکری فیرحی به دلیل تأثیرگذاری و اهمیتی که برای تحلیل مسئله‌های سیاسی و حقوقی ایران دارد ضروری بوده و این یادداشت برآن است تا تنها با اشاراتی به این مسیر فکری این ضرورت را نشان دهد.

به نظر می‌آید که فیرحی گره اصلی کنونی ایران را به درستی دریافته است و برای گشودنش پله به پله پروژه‌های فکری خود را یکی پس از دیگری تعریف کرده و پیش می‌برد. او تصویری را نقش می‌زند که از قِبَل آن آورده‌های مهمی نصیب ایران خواهد شد. ادامه مطلب “مسیری که فیرحی برای ایران هموار می‌کند”