نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل‌ دین‌شناسانه الهیات دوبُنی»

نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل‌ دین‌شناسانه الهیات دوبُنی»

مدل‌ دین‌شناسانه الهیات دوبُنی

محمد قطبی

در مجموعه نوشتار ۱۲ گانه الهیات دوبُنی که پیشتر در وبسایت فرهنگی صدانت منتشر شد، تلاش شد تا روشی برای موزن کردن جهان شخصی و جهان پیرامونی مومنان در امر دینی و پیشنهادی برای پروژه اجتماعی نواندیشی دینی ارائه شود. چنین انسانی، موحدچندساحتی یا به تعبیر شریعتی مسلمان تمام یا منِ علی‌وار نامیده شد. همچنین گفته شد که نواندیشان دینی متقدم (پیش از انقلاب) بیشتر بر نقش اجتماعی مذهب و نواندیشان دینی متاخر (پس از انقلاب) بر نقش فردی مذهب تاکید داشته‌اند و در نهایت مدلی برای تبیین نظام الهیاتی این الهیات ارائه شد. در این نوشتار به مدل دین‌شناسانه این الهیات پرداخته خواهد شد. این مدل دین شناسی نسخه تکامل‌یافته الگوی دین‌شناسی مبتنی بر «تجربه دینی» و مدلی است که توسط اقبال لاهوری ارائه شد و توسط نواندیشان متاخر بسط داده شد. ادامه مطلب “نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل‌ دین‌شناسانه الهیات دوبُنی»”

سخنرانی محمود مقدسی با عنوان «معمای دیگری»

سخنرانی محمود مقدسی با عنوان «معمای دیگری»

ما تجربه جهان را با دیگری (مادر) آغاز می‌کنیم. در مواجهه با دیگری (مراقبین و نزدیکانمان) جهان را می‌فهمیم و جایی در آن پیدا می‌کنیم، با دیگری دوستی و دشمنی می‌کنیم، از طریق دیگری خودمان را می‌شناسیم، روزها و ساعت‌ها برای شناخت دیگری و نزدیک شدن به او وقت صرف می‌کنیم، دغدغه دیگری را داریم، در دوری از دیگری احساس تنهایی می‌کنیم، برای بودن با او تلاش می‌کنیم، نگرانِ بدخواهی دیگری هستیم، از دیگری می‌ترسیم، از او مراقبت می‌کنیم، در کنارِ دیگری زندگی را تاب می‌آوریم و … .دیگری، بی‌تردید مهمترین عنصرِ جهان هر کدام از ما و منشأ بزرگترین خوشی‌ها و عمیق‌ترین ناکامی‌های ماست. با این همه، دیگری همیشه برای ما معمّا یا راز باقی باقی می‌ماند: دیگری واقعاً کیست؟ به چه چیز می‌اندیشد؟ چه می‌خواهد؟ چه می‌گوید؟ تا چه اندازه حق دارد؟ حضورش چه تأثیری بر تجربه‌ها و جهان ما دارد؟ وظیفه ما در برابر دیگری چیست؟ چه انتظاری از دیگری می‌توان داشت؟ تا چه حد می‌توان و باید به دیگری نزدیک شد؟ تا چه حد می‌توان به دیگری اعتماد کرد و … ؟ این‌ها و بسیاری پرسش‌های دیگر، بخشی از سرگشتگی‌های ما در مواجهه با دیگری هستند.

با این همه، ما خود را عمیقا ًنیازمند شناخت دیگری می‌دانیم. بدون این شناخت، بخش مهمی از جهانِ ما پیش‌بینی‌ناپذیر و خارج از کنترل ما خواهد بود. از سوی دیگر، ما برای دل بستن به دیگری و خروج از تنهایی، نیازمند این شناخت هستیم. به همین دلیل سعی می‌کنیم به نحوی از انحاء معمّا یا راز دیگری را حل کنیم و او را بشناسیم. مدّعای اصلی این سخنرانی آن است که تلاش برای حل این معمّا و گشودن این راز، علاوه بر دامن زدن به خودفریبی، خشونت در قبال دیگری را به همراه می‌آورد و فرصتِ خروج از انسداد و بن بست شخصی به مدد دیگری ( رهایی بخشیِ دیگری) را نیز از ما می‌گیرد. امّا گشوده بودن به دیگری و مهارِ نیاز عمیق به حلّ معمّای دیگری تا چه حد ممکن است؟

در سخنرانی «معمای دیگری» به معنای دیگری، اقسام مواجهه ما با او، چگونگی تأثیر دیگری بر حیاتِ عینی و روانی ما، دلایل معمّا بودنِ دیگری و ضرورتِ گشودگی و پذیرش عدم‌قطعیت در قبال او پرداخته می‌شود. این بحث تا حدّ زیادی متأثر از اندیشه‌های امانوئل لویناس، زیگموند فروید و ژاک لکان است. ادامه مطلب “سخنرانی محمود مقدسی با عنوان «معمای دیگری»”

مقاله آرش ابراهیمی؛ «پرونده ی یک جنگ متافیزیکی: ۲۰۲۰، شروع جنگ جهانی سوم»

مقاله آرش ابراهیمی؛ «پرونده ی یک جنگ متافیزیکی: 2020، شروع جنگ جهانی سوم»

پرونده ی یک جنگ متافیزیکی

۲۰۲۰، شروع جنگ جهانی سوم

آرش ابراهیمی[۱]   ۹۸/۱۲/۲۰

از آلبرت انشتین نقل می‌شود که من نمی‌دانم در جنگ جهانی سوم چه تسلیحاتی استفاده خواهد شد اما تسلیحات جنگ جهانی چهارم سنگ و چوب خواهد بود. اکنون پس از گذشت چندین دهه که از بیان این سخن می‌گذرد، هنوز دقیقا نمی‌دانیم که ‌تسلیحات جنگ جهانی سوم چه می‌تواند باشد. گمانِ بسیاری بر این است که جنگ سوم جهانی، باید جنگی با محوریت سلاح‌های فوق پیشرفته‌ی اتمی و به مراتب ویرانگرتر از دو جنگ پیشین، باشد، تا آنجا که چهره‌ی کره‌ی زمین به نحوی اساسی از ریخت بیافتد. موضوع این است که در این تصور، واژگونی صورت زمین و مرگ و میری فجیع، به عنوان ملاک شناسایی «جنگ بزرگ»[۲] در نظر گرفته شده است، در حالی که حیات زمینی تنها یکی از صور حیات بشری است؛ حیات‌های آگاهی، معنایی، زبانی و در عصرما، به ویژه حیات مجازی، نیز اقامتگاه‌هایی هستند که وجود انسان در آن‌ها لانه کرده و، در معرض زیر و زبر شدن قرار دارند. بنابراین جنگ جهانی آن جنگی است که بر اثر تقابل نیروهای جهانی، هستی انسان را در مرتبه و شکل دیگری قرار دهد. پیگیری مفروضات سابق درباره‌ی جنگ جهانی سوم، یادآور آن ساده‌لوحی است که جای‌جای بیابان را می‌کند تا پولی که زیر خاک پنهان کرده بود را بیابد؛ او را دیدند و پرسیدند مگر آنگاه که دفنش می‌کردی، نشانه‌ای نگذاشتی؟ گفت آری؛سایه‌ی یک لکه ابر بر آن افتاده بود. این تمثیلی از این خیال ما است که در زیر لکه‌های خون به دنبال جنگ جهانی سوم می‌گردیم. آن‌چه برای انشتین مجهول بود، موضوعی است هم‌چنان مجهول و اگر به این پرسش نپردازیم، ممکن است جهان، خود را در حالی بیابد که درگیر نبرد چهارم است، بی‌آنکه دانسته باشد، جنگ سوم چه زمانی رخ داد. ادامه مطلب “مقاله آرش ابراهیمی؛ «پرونده ی یک جنگ متافیزیکی: ۲۰۲۰، شروع جنگ جهانی سوم»”

نوشتار محمدرضا جلائی‌پور با عنوان «مرحله بعدی نواندیشی دینی»

نوشتار محمدرضا جلائی‌پور با عنوان «مرحله بعدی نواندیشی دینی»

نسخه‌ای از کتاب «اخلاق دین‌شناسی» دکتر ابوالقاسم فنایی را پیش از انتشار نزد یکی از برجسته‌ترین روشنفکران ایرانی بردم و گفتم به نظرم بهترین‌ کتاب سال‌های اخیر در سنت “نواندیشی دینی” است. با وجود آن‌که اهل اغراق و تملق نیست، بعد از خواندن کتاب گفت: «به نظرم غنی‌ترین کتاب سنت “نواندیشی دینی” در تمام سال‌های پس از انقلاب است و خردپسندانه‌ترین الگوی دفاع از دین و نقد اخلاقیِ دین رسمی». نسخه‌ای دیگر را به یکی از چهره‌های شاخص و فاضل و فکور اصلاح‌طلب دادم و بعداً گفت در میان بیش از ۱۰۰ کتاب درخشانی که فرصت و خلوت زندان امکان مطالعه‌شان را به او داده‌ همین کتاب در نظرش پرمایه‌ترین و روشنگرترین بوده‌است. یکایکِ دانشگاهیان و روشنفکران و حوزویانی که دیده‌ام پیش از انتشار توانسته‌اند کتاب را بخوانند، صرف نظر از موافقت یا مخالفتشان با مدعیات محوری کتاب، آن را اثری جان‌دار و راهگشا یافته‌اند. این میزان اقبال و توجهِ متخصصان بدون هیچ تبلیغی حتی قبل از صدور مجوز انتشار یک اثر چه دلیلی دارد؟ ادامه مطلب “نوشتار محمدرضا جلائی‌پور با عنوان «مرحله بعدی نواندیشی دینی»”

سخنرانی مهدی کمپانی زارع با عنوان «بررسی علل معنازدایی از زندگی در دوران جدید و راهکارهای معنابخشی به آن»

سخنرانی مهدی کمپانی زارع با عنوان «بررسی علل معنازدایی از زندگی در دوران جدید و راهکارهای معنابخشی به آن»

مهدی کمپانی زارع: در نشست «بررسی علل معنازدایی از زندگی در دوران جدید و راهکارهای معنابخشی به آن» دوازده علت از علل بی معنا شدن زندگی در دنیای مدرن و راه حل‌هایی برای معناداری زندگی در این جهان ارائه شده است. ادامه مطلب “سخنرانی مهدی کمپانی زارع با عنوان «بررسی علل معنازدایی از زندگی در دوران جدید و راهکارهای معنابخشی به آن»”

درس‌گفتارهای «رویکردهای بدیل در نظریه انتقادی: ماکیاولی» از رضا صمیم

درس‌گفتارهای «رویکردهای بدیل در نظریه انتقادی: ماکیاولی» از رضا صمیم

رضا صمیم: بسیاری چنین تصور می کنند که ماکیاولی به ویژه در آثار مشهورش، شهریار و گفتارها، وارث نوعی اندیشه ی محافظه کار و حافظ نظم موجود است شبیه آنچه معمولا در اندیشه های نمودیافته در اندرزنامه ها و سیاست نامه ها با آن مواجه می شویم. در این دوره با مراجعه ی مکرر به دو اثر مشهور او نشان خواهم داد- همانگونه که طرفداران «مطالعات انتقادی مدرن» در زمانه ی ما نشان داده اند- او نه تنها وارث اندیشه های محافظه کار نیست بلکه واضع چیزی است که می توان از آن به «مطالعات انتقادی مدرن» یاد کرد. برای من «مطالعات انتقادی مدرن» حوزه ای مطالعاتی است که تنها یک هدف دارد: برملاساختن ساز و کارهایی که در آن امتیازها به نحوی نابرابر تولید و توزیع می شوند. ساز و کارهایی که به کمک آن «همه» می توانند «وضعیتی» (Position) بیابند که در آن بخشی از این امتیازها را از آن خود کنند. در «مطالعات انتقادی مدرن» هیچکس نه بهره مندان از قدرت و نه نابهره مندان از آن مصون از نقد باقی نمی مانند.

«مطالعات انتقادی مدرن» برای هیچ قشر و طبقه ای حاشیه ی امن ایجاد نمی کند. هیچ قشر و طبقه ای را نیز معصوم و قربانی جلوه نمی دهد. همه به یک میزان در ایجاد ساز و کارهایی که بعدها طرفداران «مطالعات انتقادی پست مدرن» از آن به ساز و کارهای تولید و بازتولید سلطه یاد کردند مسئولند. در این دوره تلاش من نشان دادن محورهای اصلی پروژه ی «مطالعات انتقادی مدرن» از طریق خوانش دو اثر مشهور ماکیاولی شهریار و گفتارهاست. باید امروزه از «مطالعات انتقادی مدرن» به مثابه رویکردی بدیل سخن گفت چرا که فضای نقد در تصرف «مطالعات انتقادی پست مدرن» است. خوانش شهریار و گفتارها با هدف استخراج اصولی برای ممکن کردن این رویکرد بدیل در زمانه ی حاضر به ویژه در زمینه اجتماعی و فرهنگی ایران صورت می گیرد.

به نظر من با ماکیاولی می توان ضعف های «مطالعات انتقادی پست مدرن» را برملا کرد و نشان داد که به کارگیری رویکرد پست مدرن هیچ کمکی به فرارفتن از موقعیت انقیاد و رهایی از آن نمی کند. «مطالعات انتقادی مدرن» بر عکس «مطالعات انتقادی پست مدرن»، هدفش تفسیر موقعیت انقیاد به قصد چیرگی بر آن است. به همین دلیل بیش از آنکه بر یک نظریه ی توضیح دهنده ی وضع موجود مبتنی باشد چهارچوبی برای عمل است. «مطالعات انتقادی مدرن» به تغییر و امکان احیای سوژگی انسان به عنوان تنها کارگزار این تغییر معتقد است. تنها راه ممکن کردن چنین احیایی، نقد رادیکال «همه» به همان شیوه ای است که ماکیاولی در شهریار و گفتارها انجام داده است. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای «رویکردهای بدیل در نظریه انتقادی: ماکیاولی» از رضا صمیم”

«کرونا، طاعون و رنسانس جدید»؛ نوشتاری به سبک ترجمه آزاد از محمد سوری

«کرونا، طاعون و رنسانس جدید»؛ نوشتاری به سبک ترجمه آزادی از محمد سوری

خبر پخش ویروس کرونا در ووهان چین، اولین بار اوایل زمستان که پخش شد، خود من و خیلی از دوستانم به شروع زامبی آپوکالیپس تشبیهش کردیم. نسل ما که با زامبی‌ها در ادبیات و گیم و سینما بزرگ شده همیشه جایی پس ذهنش هراس و شیفتگی توامان خاصی نسبت به پندمیک‌ها و بیماری‌های ویروسی دارد. ولی واقعیت امر این است که ترس از بیماری‌های واگیردار به قدمت تمدن بشری است و جایی در حافظه‌ی بین‌الاذهانی ما ثبت شده است. در نوشته زیر که تلفیقی از مقاله‌ای از سایت Unherd و افزودنی‌های مترجم است، به سراغ تأثیراتی که طاعون سیاه بر اروپای قرون وسطی گذاشت رفته‌ایم و این اثرات را با کرونا و تأثیراتش بر لحظه‌ی حال خودمان قیاس کرده‌ایم. ادامه مطلب “«کرونا، طاعون و رنسانس جدید»؛ نوشتاری به سبک ترجمه آزاد از محمد سوری”

کلاس درس فلسفه: مجموعه درس‌گفتار های سایت صدانت

کلاس درس فلسفه: مجموعه درس‌گفتارهای سایت صدانت

در این پست -کلاس درس فلسفه: مجموعه درس‌گفتارهای سایت صدانت- لینک درس‌گفتار های سایت صدانت با طبقه‌بندی موضوعی قرار گرفته است. ادامه مطلب “کلاس درس فلسفه: مجموعه درس‌گفتار های سایت صدانت”

نوشتاری از ابوالقاسم فنائی با عنوان «اصول شریعت و اصول شریعت‌شناسی»

نوشتاری از ابوالقاسم فنائی با عنوان «اصول شریعت و اصول شریعت‌شناسی»

نوشتار زیر در بردارنده اهم اصول متافیزیکی، الاهیاتی، معرفت‌شناسانه و هرمنیوتیکی است که نگارنده درباره شریعت و شریعت‌شناسی (فقه) به آنها باور دارد و از آنها دفاع می‌کند. توجیه این اصول و دفاع از آنها پروژه تحقیقاتی گسترده‌ای است که دل‌مشغولی اصلی نویسنده در طی سالهای اخیر بوده است و توفیق به سرانجام رساندن آن را از خدای علیم و لطیف و حکیم خواهانم. ادامه مطلب “نوشتاری از ابوالقاسم فنائی با عنوان «اصول شریعت و اصول شریعت‌شناسی»”

ساخت برنامه تصویری گفتگو محور فرهنگی و درخواست مشارکت از مردم

ساخت برنامه تصویری گفتگو محور فرهنگی و درخواست مشارکت از مردم

صدانت به پشتوانه هشت سال فعالیت مستقل فرهنگی، در پی تولید برنامه‌ای تصویری است که در قالب میزگرد و با حضور کارشناسان و نظریه‌پردازان معتبر، مسائل مرتبط با علوم انسانی و مشکلات فرهنگی جامعه ایران را به بحث و گفت‌وگو بگذارد. این برنامه در راستای اهدافی است که ما در سال‌های گذشته به پشتوانه و دلگرمی شما همراهان گرامی دنبالشان کردیم.

این برنامه در بستری رایگان در دسترس قرار خواهد گرفت و تماشای آن برای مخاطب هزینه‌ای را به همراه ندارد. از این جهت گردش تولید آن وابسته به تأمین مالی برنامه است و ما چشم به مهربانی و پشتیبانی اعضای محترم صدانت داریم. ادامه مطلب “ساخت برنامه تصویری گفتگو محور فرهنگی و درخواست مشارکت از مردم”