پیش‌فرض‌های اثبات نشده حاجت اخلاق به دین

پیش‌فرض‌های اثبات نشده حاجت اخلاق به دین

🔹اگر کسی ادعایی کرد که عقول ما آدمیان، نیروهای ادراکی ما آدمیان برای شناخت خود ما آدمیان و برای شناخت سایر بنی‌نوع ما و برای شناخت طبیعت کفایت می‌کند ولی خدا را نمی‌توانیم با توسل به عقولمان بشناسیم و بنابراین نمی‌توانیم بگوییم ارتباطاتتمان با خدا چگونه باید باشد و چگونه نباید باشد، در این ارتباطاتتمان با خدا چه چیزهایی بد است و چه چیزهایی خوب، چه چیزهایی درست است و چه چیزهایی نادرست. آن‌وقت کسی بگوید اخلاق به این حیث نیاز به دین دارد، برای اینکه دین چگونه باید باشد و چگونه نباید باشدِ ارتباطات تو با خدا و اینکه در این ارتباطات تو با خدا چه چیزهایی بد است و چه چیزهایی خوب، چه چیزهایی درست است و چه چیزهایی نادرست است رامی‌گوید، چون ما یکی از طرفین ارتباط، که خدا باشد، را نمی‌شناسیم.

🔹اگر کسی این ادعا را کند، ادعای نامعقولی نکرده است، ولی سخنش دو پیش‌فرض دارد که باید آنها را اثبات کند. پیش فرض اولی که باید اثبات کند اینست که اصلاً خدایی وجود دارد که حالا با او دارای تعامل باشیم. اگر اصل وجود خدا اثبات شد، آن‌وقت طبعاً دیگر اخلاق اینجا باید یک چیزی بگوید، بالأخره خدا موجودی از موجودات چهان است و من هم به‌عنوان انسان می‌خواهم با او ارتباطاتی داشته باشم و اخلاق باید بگوید این ارتباطات چگونه باید باشد وچگونه نباید باشد و درست و نادرست آن را مشخص کند.

🔹پیش‌فرض دومی که باید اثبات شود اینست که علاوه بر اینکه خدایی وجود دارد، ما با نیروهای ادراکی خودمان شناخت کافی و وافی از خدا نداریم. اگر این دو پیش‌فرض اثبات شود، آن‌وقت می‌شود گفت که لااقل در ارتباط انسان با خدا ما محتاج دین هستیم، از دین باید بپرسیم که چه مناسباتی اگر با خدا داشته باشیم خوب است و چه مناسباتی بد ادامه مطلب “پیش‌فرض‌های اثبات نشده حاجت اخلاق به دین”

درس‌گفتارهای روانشناسی اخلاق از امیر صائمی

درس‌گفتارهای روانشناسی اخلاق از امیر صائمی

سوالاتی نظیر اینکه عمل اخلاقی چیست؟ چرا باید اخلاقی عمل کنیم؟ چرا گاهی اوقات نمی توانیم اخلاقی عمل کنیم؟ در مرکز فرا اخلاق قرار دارند. فلاسفه به صورت سنتی کوشیده اند با تحلیل هایی صرفا نظری پاسخ هایی برای این سوالات فراهم کنند. با این همه، در سال های اخیر ادعا شده است که پژوهش های تجربی در حوزه روان شناسی در پاسخ به این سوالات نقشی تاثیرگذار دارند.
در دوره‌ی روانشناسی اخلاق ، امیر صائمی ابتدا مهم ترین پرسش های فرا اخلاق را مرور می کند و سپس درباره نقش پژوهش های تازه تجربی در حوزه روان شناسی در پاسخ به این پرسش ها کنکاش می نماید. گفتنی است مخاطب اصلی این کلاس دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفه می باشند. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای روانشناسی اخلاق از امیر صائمی”

درس‌گفتارهای افسردگی و اضطراب از محمدرضا سرگلزایی

درس‌گفتارهای افسردگی و اضطراب از محمدرضا سرگلزایی

صوت درس‌گفتارهای افسردگی و اضطراب از محمدرضا سرگلزایی

ادامه مطلب “درس‌گفتارهای افسردگی و اضطراب از محمدرضا سرگلزایی”

انتشار ترجمه فارسی کتاب «آزادی حیوانات» اثر پیتر سینگر

انتشار ترجمه فارسی کتاب «آزادی حیوانات» اثر پیتر سینگر

کتاب آزادی حیوانات (Animal Liberation) اثر فیلسوف و اخلاقدان شهیر استرالیایی، پیتر سینگر، برای نخستین بار در سال ۱۹۷۵ منتشر، و از آن زمان تاکنون با ویراستهای مختلف و جدیدی به اَشکال متفاوت مورد تجدید چاپ قرار گرفته است. این کتاب تاکنون به بیست زبان دنیا ترجمه شده است، که ترجمۀ فارسی اثر بیست و یکمین زبانی محسوب می‌شود که این اثر بدان برگردانده شده است. نشریۀ تایم در سال ۲۰۱۱ کتاب آزادی حیوانات را در بین فهرستِ ۱۰۰ اثر غیرادبیِ همۀ دوران قرار داد. سینگر در این اثر خود، با متداول ساختن اصطلاح «گونه‌پرستی» (speciesism)، به استدلال علیه شیوه‌هایی می‌پردازد که انسانها به انحاء مختلف حیوانات را مورد سوءاستفاده قرار داده و از آنها بهره کشی می کنند. مطابق استدلال سینگر در مقام یک فیلسوف فایده باور (utilitarian) در کتاب آزادی حیوانات، هر موجودی که «توانایی احساس درد و رنج» را داشته باشد و یا به تعبیری «حساس» (sentience) باشد واجد «منافع» (interest) تلقی شده و برما انسانهاست که به حکم اخلاق، منافعِ آن موجود را درست به اندازۀ منافع هر موجودِ ذی‌نفعِ دیگری، از جمله منافعِ گونه های انسانی خودمان، به شمار آورده و بدانها احترام بگذاریم. ازاینرو، کمتر به شمار آوردن، یا اصلا به شمار نیاوردنِ منافعِ گونه‌های دیگر شکل ناموجهی از تبعیض خواهد بود که سینگر به پیروی از ریچارد رایدر (Richard Ryder)، آنرا «گونه پرستی» می خواند و منطقِ نهفته در پشت آنرا مشابه منطق «نژادپرستی» (racism) و «جنسیت پرستی» (sexism) می داند. وی در این کتاب به برملا ساختن چندین رویۀ اساسی و مهمی می پردازد که ما انسانها با چنین گرایشِ ناموجهی به شکلی نظام مند حیوانات را بدون درنظر گرفتنِ منافعشان مورد سوءاستفاده قرار می دهیم: رویه هایی همچون «دامداری صنعتی» (factory farming) یا استفاده از حیوانات برای خوراک و پوشاک، «استفاده از حیوانات در امر آزمایش». نهایتا ازنظر وی، برما انسانهاست که با ترک این رویه ها و ترک رژیم گوشت خواری و انتخاب گیاهخواری هم مانع از درد و رنجِ بیهودۀ انبوه حیوانات شویم هم بواسطۀ ترک «دامداری صنعتی» به عنوان عامل اصلی گرمایش زمین و آلودگیِ هوا و آبها باعث نجات طبیعت و محیط زیست شده و هم اینکه با افزایش میزان غذاهای گیاهی بواسطۀ حذف دامداری به عنوان منبع اصلیِ مصرف خوراک گیاهی، فقر جهانی را ریشه کن کنیم.

ادامه مطلب “انتشار ترجمه فارسی کتاب «آزادی حیوانات» اثر پیتر سینگر”

آیا زمین‌لرزه نتیجه گناهان بشر است؟

آیا زمین‌لرزه نتیجه گناهان بشر است؟

۱. تفسیرهای الهیاتی مترقبه و غیرمترقبه از حوادث طبیعی

زمین‌لرزه اخیر در استان کرمانشاه ایران، دیگربار، موجب طرح اظهار نظرهای الهیاتی، عموما از سوی روحانیان مسلمان (چه شیعه و چه سنّی) شد. از دیدگاه این روحانیان، حوادث طبیعی، به طور کل‌ (مانند زمین‌لرزه، خشکسالی، آتشفشان، تندباد، سیل و غیره) می‌توانند حاصل «گناهان» بشر و «سرپیچی از دستورات الهی» باشند.

مطابق این تفسیر، این حوادثْ «عذاب الهی» به سبب «گناهان» مردمان است، آن هم «عذابی» که خشک و تر را با هم می‌سوزاند و در نتیجه تنها شامل «گناهکاران» نمی‌شود، بلکه همه را شامل می‌شود. این رأیی رایج در میان عالِمان مسلمان و تا حدودی عامه مسلمانان است. کم و بیش در میان عالِمان مسیحی و یهودی و نیز میان عامه متدینان به این ادیان نیز این داوری رواج دارد. ادامه مطلب “آیا زمین‌لرزه نتیجه گناهان بشر است؟”

چرا نگهداری از حیوانات خانگی اساساً غیراخلاقی است؟

چرا نگهداری از حیوانات خانگی اساساً غیراخلاقی است؟

ایان — ما با شش سگِ نجات‌یافته زندگی می‌کنیم. به‌استثنای یکی از آن‌ها، که در عملیات نجات سگ‌های حامله به ‌دنیا آمد، همۀ آن‌ها از موقعیت‌های بسیار غمناکی به اینجا آمدند، از شرایطی که در آن به‌شدت مورد آزار قرار می‌گرفتند. این سگ‌ها درواقع حیوانات پناه‌جویی هستند که ما خانۀ خود را با آن‌ها قسمت می‌کنیم. ما بسیار دوستشان داریم، اما قویاً معتقدیم که آن‌ها نباید از همان اول وجود می‌داشتند. ادامه مطلب “چرا نگهداری از حیوانات خانگی اساساً غیراخلاقی است؟”

برنامه زاویه با عنوان «فیلسوفان ما با مسائل جامعه ایرانی چه برخوردی دارند؟»

برنامه زاویه با عنوان «فیلسوفان ما با مسائل جامعه ایرانی چه برخوردی دارند؟»

در این برنامه دکتر موسی اکرمی و حجت‌الاسلام علیرضا قائمی‌نیا درباره‌ی «فیلسوفان و مسائل جامعه ایرانی» گفتگو کردند.

ادامه مطلب “برنامه زاویه با عنوان «فیلسوفان ما با مسائل جامعه ایرانی چه برخوردی دارند؟»”

علوم شناختی؛ انقلابی دنباله دار

علوم شناختی؛ انقلابی دنباله دار

بی شک یکی از مهم ترین تحولات معرفت بشری در دهه های گذشته، ظهور حوزه ای میان رشته ایست، موسوم به علوم شناختی. از مدت ها پیش محققان و اندیشمندان حوزه های روان شناسی، زبان شناسی، فلسفه ی ذهن، علوم اعصاب و مردم شناسی، جداگانه و به موازات یکدیگر، و هریک در رشته ی خود به مطالعه، تحقیق و نظریه پردازی درباره ی ماهیت و کارکرد ذهن پرداخته اند. دغدغه ی بزرگ و مشترک آن ها فهم عملکرد ذهن انسان بود، و روش های مطالعاتی مختلفی در این حوزه ها پرورده شد که می توانستند برای مطالعه ی ذهن، مکمل یکدیگر باشند. می توان هوش مصنوعی را نیز به عنوان حوزه ای بسیار تاثیرگذار به این مجموعه اضافه کرد که با روش های خود به بررسی هوشمندی می پرداخت، و هدفش خلق موجودی هوشمند بود، که واجد عملکردهای ذهنی باشد. ادامه مطلب “علوم شناختی؛ انقلابی دنباله دار”

باید ببازی ! ، تداومِ تراژیکِ بازندگی

باید ببازی ! ، تداومِ تراژیکِ بازندگی

۱. پس از انقلاب ۵۷، و روی کار آمدن حکومتی مردمی و ضدامپریالیستی، انقلابیون تصمیم به قطع تمامی روابط با دو کشور اسرائیل و آفریقای جنوبی گرفتند. حکومت انقلابیِ تازه استقرار یافته، به پشتگرمی مردم، با این کار، خود را نه صرفاً حکومتی با دغدغه‌هایی محدود به ایران یا جهان شیعه یا حتی امت اسلامی، بلکه منادی آزادی و حق‌طلبی در کل جهان معرفی می‌کرد. رژیم آپارتاید افریقای جنوبی چند سال بعد سرنگون شد، اما داستان اسرائیل همچنان ادامه دارد. اسرائیل همچنان رژیمی آپارتاید، ستمگر و واجد تاریخی مملو از جنایات جنگی است که هویت خود را بر برداشتی نژادپرستانه از حکومت و اشغال زمینِ ملتی دیگر استوار ساخته است. ادامه مطلب “باید ببازی ! ، تداومِ تراژیکِ بازندگی”

همایش سیر تحول نواندیشی دینی در جهان اسلام در نیم قرن اخیر

همایش سیر تحول نواندیشی دینی در جهان اسلام در نیم قرن اخیر

همایش سیر تحول نواندیشی دینی در جهان اسلام در نیم قرن اخیر با حضور عبدالکریم سروش، عبدالعلی بازرگان، حمید انتظام، آرش نراقی، محسن کدیور، احمد صدری ،محمود صدری ،حسن انصاری و فروغ جهانبخش در ۱۱ و ۱۲ نوامبر در موسسه ابن سینا

ادامه مطلب “همایش سیر تحول نواندیشی دینی در جهان اسلام در نیم قرن اخیر”