ساحت‌های فلسفی ناظر به زبان با نظر به فرهنگ فلسفی پیتر آنجلس

ساحت‌های فلسفی ناظر به زبان با نظر به فرهنگ فلسفی پیتر آنجلس

زبان مقوله‌ای جدّی در فلسفۀ معاصر مغرب­زمین است؛ چنانچه در هر دو حوزۀ رایج در فلسفۀ معاصر، موسوم به آنگلوساکسون و اروپای قارّه‌ای، مورد اهتمام قرار گرفته است. از یک سو، با طرح موضوعات و مسائل فراوان، آتشِ مجادلات و مباحثِ فلسفی را شعله ور ساخته و از سوی دیگر، با پیش کشیدن روشها و نظریاتِ مختلف، درخاموشی آن نقشِ بسزایی داشته است. براین اساس، شاهد انواع مطالعات، تحقیقات و نظریاتِ زبان‌پژوهانۀ فلسفی هستیم که فهم و دریافتِ درست آنها منوط به تفکیک و تمایز آنها از یکدیگر است. متأسفانه در متون فلسفی ما، اعم از ترجمه و تألیف، خلط و خطاهای فراوانی از این حیث به چشم می‌خورد که در رأس آنها عدم تفکیک و تمایز میانِ انواع ساحت‌های فلسفی ناظر به زبان است. ادامه مطلب “ساحت‌های فلسفی ناظر به زبان با نظر به فرهنگ فلسفی پیتر آنجلس”

شناخت خود، شناخت راه

شناخت خود، شناخت راه

پیشگفتار

در این گفتار، بطور مختصر به رابطه میان خودشناسی و انتخاب راه می پردازیم و این امر را وامی کاویم که بدون شناخت خویش، انسان در گزینش هر مکتب یا نظام فکری و عملی با چه دشواری ها و گم گشتگی های ناگزیری روبروست.

ادامه مطلب “شناخت خود، شناخت راه”

خطاهای نظریۀ خطای جان مکی

خطاهای نظریۀ خطای جان مکی، سید مهدی کشمیری

 چکیده

این مقاله می­کوشد آرای فرااخلاقی فیلسوف اخلاق معاصر جی. ال. مکی[۱] (موسوم به نظریۀ خطا) را توصیف و تحلیل و نهایتاً سنجش انتقادی کند. نظرات فرااخلاقی و موضع شکاکانه مکی در خصوص احکام و گزاره­های اخلاقی نیز، همچون آرای او در حوزۀ فلسفۀ دین، عمدتاً متأثر از نظرات فیلسوف انگلیسی، دیوید هیوم، و شرح­وبسط­یافتۀ آنهاست؛ با این تفاوت که نظرات او، دست­کم در قلمرو اخلاق، پیچیده­تر از آرای هیوم است و در نتیجه نقد وارد بر آن نیز دشوار­تر است. رأی و نظر او، در کنار اشتراکاتی که با دیگر قرائتهای شکاکانه در حوزۀ اخلاق دارد، تفاوتهایی نیز با آنها دارد که موجب می­شود برخی انتقاداتی که به دیگر روایتها از نیهیلیسم اخلاقی وارد می­شود، بر نظریۀ خطای او کارگر نیفتد؛ بنابراین ما ناگزیریم که استدلالهای جداگانه­ای در دفاع از معرفت اخلاقی و نیز در نقد نظریۀ خطا بیاوریم. نگارنده بر آن است که استدلالهایی که جان مکی به سود مدعایش می­آورد، اولاً مخدوش­اند و ثانیاً، بر فرض صحت، ادعای وی را که همان نیست­انگاری اخلاقی[۲] است، نتیجه نمی­دهند.

ادامه مطلب “خطاهای نظریۀ خطای جان مکی”

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمویی با آرش نراقی

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمويی با آرش نراقی| حقوق بشر فراتر از همه‌ مصلحت‌ها

اصغر زارع کهنمویی: دکتر آرش نراقی را می‌توان جسورترین متفکر تمام سال‌هایی دانست که اندیشه‌ی مدرن و انسانیِ «حقوق بشر» فراگفتمانِ محافل سیاسی و روشنفکری شده است؛ گفتمانی که حتی تجددگراترین روشنفکران نیز، ‌در سویه‌هایی، یا به باور عمیق آن نرسیده‌اند و به انکار آن می‌پردازند و یا نگاه کاریکاتوری به محتوای آن دارند. در خوشبینانه‌ترین حالت، یک نوع نسبیت‌گرایی فرهنگی کلانی بر گرایش‌ها و روایت‌های روشنفکران ما از حقوق بشر حاکم است. آرش نراقی از این حیث متفکری است که تلاش دارد،‌ به طرز عریان، خارج از چارچوب‌های حاکم بر عرف روشنفکری، از بحث درباره مفهوم کلی حقوق بشر عبور کرده و یک به یک به مصادیق آن ورود کند. برای ارزیابی کارنامه روشنفکری دینی، گفت‌وشنود با آرش نراقی به عنوان فعال‌ترین نماینده این نحله فکری در حوزه حقوق بشر می‌تواند بسیار سودمند باشد. در این گفتگو، این فیلسوف دین، ضمن دفاع تحلیلی از کارنامه روشنفکری دینی در تبیین نظریه دینی و پذیراندن حقوق بنیادی انسان، به چالش‌ها و ضعف‌های آن در تعریف مصادیق می‌پردازد. او در بخش پایانی گفتگو، به ارائه پاسخ‌ به پرسش‌های ناظر به یکی از اساسی‌ترین مصادیق حقوق بشر یعنی حقوق گروه‌های قومی می‌پردازد. او دراین باره،‌ از نظریه فیلسوفان جدید حقوق بشر سخن می‌گوید و افزون بر حقوق فردی، حقوق جمعی را نیز مشمول حقوق بشر می‌خواند و حقوق گروه‌های قومی را ذیل این حقوق، به عنوان لوازم دموکراسی عادلانه می‌خواند. او می‌گوید؛ اگر کسانی حقوق قومیت‌ها را نپذیرند، اساسا به حقوق بشر اعتقاد ندارند. راه‌حل او برای رفع تنازعات قومی،‌ گفتگوی منتقدانه، پذیرش حقوق متقابل و دوری از فضای عاطفی و غیرمنطقی است. نراقی همچنین از بی‌اعتنایی نهاد قدرت و جامعه روشنفکری به حقوق قومیت‌ها، به‌شدت گلایه می‌کند.

ادامه مطلب “گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمویی با آرش نراقی”

مغالطات انتخاباتی محمد باقر قالیباف

مغالطات انتخاباتی محمد باقر قالیباف

مغالطات انتخاباتی محمد باقر قالیباف ادامه مطلب “مغالطات انتخاباتی محمد باقر قالیباف”

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمویی با ابوالقاسم فنائی

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمويی با ابوالقاسم فنائی|منافع ملی در چارچوب اخلاق و حقوق بشر

اصغر زارع کهنمویی: نمی‌توان به جایگاه و اعتبار روشنفکری دینی با همه‌ی مصائب و مسائل پیرامونش، بی‌اعتنا بود. شاید بتوان گفت؛ روشنفکری دینی، ‌زنده‌ترین موجود سیاسی‌احتماعی تمام تاریخ معاصر ما است. مجالی باید تا به ارزیابی و نقد دقیق کارنامه این نحله فکری پرداخت. این کارنامه چقدر قابل دفاع است؟ چرا هویت سیاسی روشنفرکی دینی بر دیگر سویه‌های آن می‌چربد؟ کارویژه روشنفکری دینی چیست و این کارویژه در حوزه حقوق بشر چه کرده است؟ چرا روشنفکری دینی به حقوق گروه‌های قومی نمی‌پردازد؟ پارادوکس‌های روشنفکری دینی در حوزه حقوق زنان چگونه توزین می‌شود؟ برای پاسخ به این سوالات، سراغ دکتر ابوالقاسم فنائی رفته‌ایم. او یکی از نوگراترین حوزویانِ حجره‌نشین و همچنین یکی از حوزوی‌ترین روشنفکران لندن‌نشین است. شاید بیشترین تلاش او صرف رفع پارادوکس‌های دین و مدرنیسم از منظر اخلاق باشد. در این گفتگو او ضمن گلایه از تقسیم روشنفکری به دینی و سکولار، به تقسیم دیگری از روشنفکری براساس خداباوری می‌پردازد. او در ادامه، از کارنامه روشنفکران دینی در حوزه حقوق بشر، ‌دفاع می‌کند و در پرسش به پاسخی درباره نسبت منافع ملی و حقوق بشر، ارجحیت را به حقوق بشر می‌دهد. او درباره حقوق قومیت‌ها می‌گوید؛ ظلم به گروه‌های قومی بیشتر به امنیت ملی ضربه می‌زند و تمامیت ارضی را به مخاطره می‌اندازد تا ادا کردن حقوق آنان.

ادامه مطلب “گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمویی با ابوالقاسم فنائی”

آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟

آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟

در این نوشتار می‌کوشم، به نحوی فشرده، نشان دهم که بر خلاف تلقی برخی صاحب‌نظران، «روشنفکری دینی» همان روشنفکری دین‌داران نیست، زیرا: اولاً دلایلی که به سود این تلقی (یکسان‌انگاریِ روشنفکری دینی با روشنفکری دین‌داران) اقامه شده دلایلی قابل دفاع نیست. ثانیاً استدلال‌هایی که علیه تلقی بدیل -که روشنفکری دینی را به روشنفکری دین‌داران فرونمی‌کاهد- اقامه شده، قابل دفاع نیستند. و ثالثاً خود این تلقیِ یکسان‌انگارانه با مشکلاتی جدی مواجه است. این مشکلات، به طور خلاصه، عبارت اند از:۱. ابهام مخلّی که در در برخی از معنای مفهوم دین‌داری نهفته است، ۲. استعداد پروراندن ریا و نفاق نهادینه ۳. ناممکن و نامطلوب بودن تشخیص مصداق دین‌داری (مطابق برخی از معانی این مفهوم)، ۴. خطر حذف‌گرایی. در این میان هم‌چنین به سود تلقی بدیل (نایکسان‌انگار) از روشنفکری دینی، دو استدلال ایجابی اقامه می‌کنم. ادامه مطلب “آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟”

معرفی کتاب والدن اثر هنری دیوید ثورو توسط علی غزالی‌فر

معرفی کتاب والدن اثر هنری دیوید ثورو

معرفی کتاب والدن اثر هنری دیوید ثورو توسط علی غزالی‌فر ادامه مطلب “معرفی کتاب والدن اثر هنری دیوید ثورو توسط علی غزالی‌فر”

مقایسه و اثرات سوء آن در بوجود آمدن برخی از ویژگیهای منفی ما

مقایسه و اثرات سوء آن در بوجود آمدن برخی از ویژگیهای منفی ما

 یکی از عوامل موثر در رشد و شکوفایی انسان اعتماد به نفس است که آن نیز از طریق تشویق بجا و به‏ موقع، به‏ ویژه در زمان کودکی و نوجوانی حاصل می‏شود. نیاز به تشویق، توجه و مطرح شدن نیازی است طبیعی که در تمامی انسان‏ها کم و بیش وجود دارد و همین نیاز انگیزۀ پیشرفت انسان در زمینه‏ های مختلف زندگی بوده و هست. تشویق و توجه کافی در زمان کودکی می‏تواند به تعدیل این نیاز در بزرگسالی کمک نماید و تحقیر و سرزنش در زمان کودکی به این نیاز شدت می دهد.  ادامه مطلب “مقایسه و اثرات سوء آن در بوجود آمدن برخی از ویژگیهای منفی ما”

انتخابات و افول اخلاق و خودآگاهی

انتخابات و افول اخلاق و خودآگاهی

نتایج پیمایش ملی سرمایه اجتماعی حاکی از آن است که بین ۵۵ تا ۶۰ درصد ایرانیان بر این باور هستند که خلقیات منفی نظیر دروغگویی، تظاهر و دورویی، فریب و تقلب، حرص، نا‌امیدی، قانون‌گریزی، خودخواهی و حسادت به میزان زیاد و خیلی زیادی هم در بین مردم و هم در بین مسئولین رواج دارد، اما وقتی نوبت به داوری در باره خودشان رسید تنها ۶٫۹ درصد چنین اعتقادی داشتند! ادامه مطلب “انتخابات و افول اخلاق و خودآگاهی”