رنج ؛ صدایی که باید شنید

رنج ؛ صدایی که باید شنید

۱

کسی به ما تندی یا بی‌محلی می‌کند و موجب خشم یا ناراحتی‌مان می‌شود؛ به اهداف ریز و درشتی نمی‌رسیم که برای‌شان برنامه‌ریزی و کوشش کرده‌ایم و احساس شکست و ناکامی به سراغ‌مان می‌آید؛ از داشته‌های کنونی‌مان که روزگاری در حسرت به دست آوردن‌شان بودیم، خسته و دلزده و ملول می‌شویم؛ بیمار می‌شویم و درد جسمی و فکرِ پیامدهایی که بیماری می‌تواند داشته باشد عذاب‌مان می‌دهد؛ کسی به مقام و موقعیتی می‌رسد یا چیزی به دست می‌آورد و این حسادت‌مان را برمی‌انگیزد؛ به فرصت‌های از دست‌رفته‌مان فکر می‌کنیم و با ” ای کاش‌ها” حسرت‌شان را می‌خوریم؛ با مرگ کسانی مواجه می‌شویم که به آنها دلبسته‌ایم و فقدان آنان بی‌تاب و غمگین‌مان می‌کند؛ تصور اینکه سلامتی‌مان، دارایی‌مان، شغل‌مان و در مجموع، وضعیت‌مان در معرض چه حوادث و اتفاقاتی می‌تواند قرار بگیرد، ما را به ورطه ترس و اضطراب می‌اندازد. این قبیل تجربه‌های پی‌در‌پی و متراکم است که ما را با «رنج» آشنا می‌کنند. البته احساس رنج در میان افراد مختلف که هریک برای خودشان دنیایی‌اند، کمیت و کیفیت متفاوتی دارد؛ فرد زودرنجی که مغازه‌دارِ محله، جواب سلام‌اش را به گرمی نداده است دستخوش رنج است، عاشق صادق و پاک‌باخته نیز رنجور از فراق محبوب‌اش. گرچه رنج‌ها در کوتاه‌مدت، میان‌مدت و دراز‌مدت، قابل دستکاری‌اند و می‌توان با تکنیک‌ها و روش‌هایی کم و کیف‌شان را تغییر داد، زندگی به ما می گوید که تار‌ و ‌پودش با رنج گره خورده است و به نظر نمی‌رسد تا وقتی که زنده‌ایم دست‌بردار ما باشد؛ گویی رنج، هزینه زنده بودن‌مان است. ادامه مطلب “رنج ؛ صدایی که باید شنید”

خصم درون ، پژوهشی در پدیده نفس از نگاه مولانا

خصم درون ، پژوهشی در پدیده نفس از نگاه مولانا

 

ای شهان، کُشتیم ما خصم برون        ماند خصمی زو بتر در اندرون   ( د. اول/۱۳۸۲)*

سرآغاز

نفس چیست و در وجود آدمی چه جایگاهی دارد؟ رابطه‌ی نفس با عقلانیت و خردمندی انسان کدام است؟ نفسانیت چه چالش‌هایی را پیش روی شادی و آسودگی انسان می‌گذارد؟ آیا راه حل نهایی برای غلبه بر نفس و آفات آن وجود دارد…؟ مولوی برای این پرسش‌ها چه پاسخی دارد؟ این نوشتار بر آن است تا مفهوم «نفس» را به عنوان یکی از عناصر کلیدی در اندیشه جلال الدین محمد بلخی به اختصار بررسی کند. برای این منظور، ابتدا تعریف «نفس» را در بافتار لغوی، قرآنی و عرفانی برمی‌رسیم و سپس به سرشت نفس و راهکار مقابله با آن از نگاه این حکیم بزرگ خواهیم پرداخت. روش‌ این جستار، تحلیل فلسفی و زبان‌شناسانه‌ی بخش‌های مرتبطی از مثنوی معنوی، مهم ترین اثر حکمی و آموزشی مولاناست.

ادامه مطلب “خصم درون ، پژوهشی در پدیده نفس از نگاه مولانا”

نوجوانان و دین‌باوری

نوجوانان و دین‌باوری

چندی پیش دوستی از من خواست که چند کتاب به او معرفی کنم که فرزند نوجوانش که به لطف تحصیل در نظامِ آموزشی ایران در حال فاصله گرفتن از دین است را مجدداً با آن آشتی دهد. من پاسخ آماده‌ای برای این سؤال مهم نداشتم، جز این‌که به او پیشنهاد کردم که تلاش مستقیمی برای تبلیغِ دین نکند و برای معرفی آن به فرزندش دور کتاب‌های دینی را به کلی خط بکشد. فکر می‌کنم تجربهٔ چند دهه تبلیغات مستقیم دینی در ایران موفق بودن این رویکرد را زیر سؤال برده است. در واقع ایدئولوژی حاکم بر ایران باعث شکل‌گیری فضایی دو قطبی شده که فرد جوان را بر سر یک دوراهی نامطلوب قرار می‌دهد: او یا باید دینِ ایدئولوژیک ارائه شده توسط نهادهای رسمی را بپذیرد و یا به کلی دین را کنار بگذارد. گزینهٔ سوم، یعنی درک و انتخاب آزادانهٔ دینِ حقیقی به مثابهِ راهنمای حرکت به سوی زندگیِ مؤمنانه به حاشیه رانده شده و دور از دسترس بسیاری از نوجوانان قرار گرفته است. ادامه مطلب “نوجوانان و دین‌باوری”

درس‌گفتارهای شرح بوستان سعدی از عبدالکریم سروش

درس‌گفتارهای شرح ده باب از بوستان سعدی توسط عبدالکریم سروش در بنیاد توحید سن‌حوزه مرکز اسلامی فرهنگی شمال کالیفرنیا

ادامه مطلب “درس‌گفتارهای شرح بوستان سعدی از عبدالکریم سروش”

مذهبِ لامذهبی و مصایب ترویجش در شوروی

مذهبِ لامذهبی و مصایب ترویجش در شوروی

همه می‌دانیم که رژیم کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی رژیمی توتالیتر یا تمامیت‌خواه بود. همه می‌دانیم که این رژیم با دین و مذهب عناد داشت. بله، مارکس گفته بود که «دین افیون توده‌هاست» و لنین هم پشت‌بندش اضافه کرده بود که مذهب و دم‌و‌دستگاه مذهبی بساط کسب‌وکار بورژوازی است برای استثمار طبقه‌ی کارگر. می‌دانیم که این رژیم خداناباوری را هم رسماً ترویج می‌کرد. آخر داستان را هم که می‌دانیم، این که مذهب ماند و رژیم رفت – داستانش را روحانیون مسلمان و مسیحی یکسان به عنوان نشانه‌ای از پیروزی الهی تعریف می‌کنند. اما زمامداران شوروی چه‌ تصور و انتظاری از خداناباوری – به عنوان یک طرح سیاسی، عقیدتی و معنوی داشتند و چه تدابیری برای اشاعه‌ی لامذهبی و رقابت با مذهب اندیشیدند؟ شرمنده، این‌جا دیگر چیز زیادی نمی‌دانیم. برخلاف تصور عمومی آثار بسیار اندکی در این زمینه منتشر شده ‌است. همین، موضوع کتاب بسیار جذاب و خواندنی ویکتوریا اسمولکین است که تابستان امسال منتشر شد. ادامه مطلب “مذهبِ لامذهبی و مصایب ترویجش در شوروی”

روشنفکری: وارستگی و شفقت؛ پاسخ مصطفی ملکیان به فخرالدین عظیمی

روشنفکری: وارستگی و شفقت؛ پاسخ مصطفی ملکیان به فخرالدین عظیمی

در شماره ۱۱۷ فصلنامه وزین نگاه نو دکتر فخرالدین عظیمی نقدی نوشته است با عنوان سلطنت علم در قلمرو وجدان: جستاری در روشنفکری، ایدئولوژی، مردم، و برداشت های ملکیان، بر نوشته ای از من، با عنوان عیب و هنر روشنفکری، در شماره ۱۱۶ همان فصلنامه. خشنودم از این که نوشته من سبب شده است که دکتر عظیمی به نگارش مکتوبی عالمانه و سودمند دست یازد. وی، در آن مکتوب، بر ده مدعای من عیب و ایراد گرفته است و من، در جوابیه، به آنها می پردازم. مطالبی دیگر نیز در آن مکتوب آمده اند که، چون به مدعیات من ربطی ندارند، نفیاً یا اثباتاً به آنها نخواهم پرداخت. ضمنا، با تعابیر تعریض گونه او، مثل «گران سری و خیال پروری های رایگان بخشانه»، نیز، سر وکاری نخواهم داشت. در هر فقره، نخست، مدعای خود را در قالب یک جمله خواهم آورد؛ سپس، نقد عظیمی را، به عین عبارت او، در علامت نقل قول، ذکر خواهم کرد؛ و، آنگاه، به پاسخگویی خواهم پرداخت. ادامه مطلب “روشنفکری: وارستگی و شفقت؛ پاسخ مصطفی ملکیان به فخرالدین عظیمی”

سلطنت علم در قلمرو وجدان؛ جستاری در روشنفکری،ایدئولوژی،مردم و برداشتهای ملکیان

سلطنت علم در قلمرو وجدان؛ جستاری در روشنفکری، ایدئولوژی، مردم و برداشتهای ملكيان

آه از دست این شوخان بی رسم،چه دل های سنگین دارند تا تخم جفا در زمین بی وفا کارند. این بدسگالان، بسی ریاضت و مجاهدت کردند و سال ها دود چراغ خوردند، خواستند که تقدم مشایخ  بیابند، و همچون ایشان به کرامات مشهور و معروف شوند؛ مأمولشان جز رعنایی نبود.

روزبهان بقلی، شرح شطحیات

فتنه صد انجمن، آشوب هند هنگامه ایم       گر به ظاهر چون شراب کهنه خاموشیم ما

صائب تبریزی ادامه مطلب “سلطنت علم در قلمرو وجدان؛ جستاری در روشنفکری،ایدئولوژی،مردم و برداشتهای ملکیان”

عیب و هنر روشنفکری

عیب و هنر روشنفکری

عیب و هنر روشنفکری

به یاد مصطفی رحیمی، روشنفکری که کژ نشست و راست گفت.

در این نوشتار، نخست، سرشت فعالیت اجتماعی ای را که «روشنفکری» خوانده می شود روشن می کنم؛ سپس، به اخلاق روشنفکری، یعنی به احکام و قواعد اخلاقی ای که روشنفکران باید به آنها التزام داشته باشند، می پردازم؛ آن گاه آداب روشنفکری را، یعنی عواملی را که موفقیت روشنفکر را تضمین / تسهیل می کنند، یادآور می شوم؛ و در پایان، به برخی از آفاتی که روشنفکری در جامعه ما بدان ها دچار شده است اشاره می کنم. ادامه مطلب “عیب و هنر روشنفکری”

مانیفستی برای اندیشۀ آهسته

مانیفستی برای اندیشۀ آهسته

وینچنزو دی نیکولا، ایان — در ۱۹۸۶، در مشهورترین میدان شهر رُم، پیاتزا دی اسپاگنا، پایین پله‌های اسپانیایی یک رستوران مک‌دونالد افتتاح شد. این هجوم فست‌فود آمریکایی و ارزان به قلب شهر رُم حساسیت‌هایی ایجاد کرد. یکی از معترضان کارلو پترینی بود، یک روزنامه‌نگار ایتالیایی چپ‌گرا، که آغازگر جنبشی با نام «غذای آهسته»۱ شد. پترینی بر محصولات محلی، تنوع زیستی و، بیش از همه، بر لذت موجود در مزۀ اصیل ایتالیایی تأکید می‌کرد. در اواخر دهۀ ۱۹۹۰، این ایده به تدریج به ایدۀ شیتاسلو۲ یا «شهرهای آهسته» تبدیل شد، که خود بخشی از یک الگوی فرهنگی کلان‌تر به نام جنبش آهسته بود. فیلسوف نروژی، گوتارم فلوئیستا نبض جنبش آهسته را در متن زیر به خوبی بیان کرده است:

تنها چیزی که می‌توان بدان یقین داشت این است که همه چیز تغییر می‌کند. سرعت تغییرات افزایش می‌یابد. اگر می‌خواهید باقی بمانید، بهتر است سرعتتان را بالا ببرید. این پیام زندگی امروز است. با این حال بد نیست به همه یادآور شویم که نیازهای اساسی ما هرگز تغییر نمی‌کنند. نیاز به دیده شدن و ارج دیدن! این یعنی نیاز به تعلق. نیاز به نزدیکی و مراقبت، و اندکی محبت! تنها از طریق آهستگی در روابط انسانی است که این‌ها را به دست می‌آوریم. برای این که بر تغییرات غلبه کنیم، مجبوریم آهستگی، تأمل و با هم بودن را بازبیابیم. آنجاست که نو شدنِ واقعی را خواهیم دید. ادامه مطلب “مانیفستی برای اندیشۀ آهسته”

دانلود مستند «سلامتی چیست» همراه با دوبله فارسی

دانلود مستند: سلامتی چیست «دوبله فارسی»

مستند «سلامتی چیست» قصد دارد نشان‌دهد صنایع، نهاد‌های دولتی و سازمان‌های بهداشتی و دارویی اطلاعاتی خاص را به شیوه‌ای سازمان‌یافته از اقشار مختلف جامعه پنهان کرده‌اند. در این مستند تاثیرات مصرف گوشت و فراورده‌های لبنی بر سلامت افراد را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد و اقدامات سازمان‌های بزرگ بهداشتی و دارویی را زیر سوال می‌برد. این برنامه با هدف حمایت از رژیم غذایی گیاهی ساخته شده است. ادامه مطلب “دانلود مستند «سلامتی چیست» همراه با دوبله فارسی”