نوشتار امیر مازیار با عنوان «کدیور و ادعای نقد تاریخی»

نوشتار امیر مازیار با عنوان «کدیور و ادعای نقد تاریخی»

کدیور و ادعای نقد تاریخی

درباره تاریخ‌نگاری صدر اسلام

امیر مازیار

۱_ کدیور در نقد مدعیات سروش درباره پیامبر و صدر اسلام به درستی گفته‌است‌ که همه نصوص و متون اسلامی “باید به شیوه انتقادی که رسم علوم تاریخی است بررسی شوند.”(چالش اسلام و قدرت،متن جلسه نخست،۸)، این سخن این انتظار را بر می‌انگیزد که  شاید فاصله ایجادشده میان رویکردهای سنتی عالمان مسلمان با دانش‌های جدید اندکی کمتر شود یا راهی برای ارزیابی نقادانه دانش‌های سنتی به نحو جدی‌تر گشوده‌گردد. اما متاسفانه هنگامی که کدیور دست به این نقد تاریخی می‌زند می‌بینیم که هیچ نشانی از ” رسم علوم تاریخی ” در آن نیست و صرفا همان شیوه‌های سنتی اعتبارسنجی روایات در آنها به کار بسته شده‌است و سخن از “تحقیق کامل تاریخی و مطالعه انتقادی”(همان،۸) نه به شیوه درست طرح شده و نه از حد ادعا فراتر رفته‌است. گویی روش‌های تاریخ‌نگاری و اعتبارسنجی  خارج از متون فقهی و حدیثی قدیم  تعریفی ندارد و گویی ده‌ها کتاب و مقاله با رویکردهای تاریخی جدید در نقد منابع ،متون و روش‌های علوم سنتی منتشر نشده است. کدیور که بسیار بر روشمندی تاکید می‌کند نه تنها روش علوم تاریخی جدید را به کار نمی‌بندد بلکه همچنان به شدت درگیر ادبیات فرقه‌ای (شیعه/سنی)و فضای جدلی مباحث بین‌الادیانی دنیای قدیم است.(کدیور در اشاره‌ای از سر طعن و استغنا به متون اسلام‌شناسی آنها را آثار “مستشرقین یهودی و مسیحی” می‌نامد که بر منابع  “اهل سنت” استوار اند . مجازات ارتداد،۱۴۱). ادامه مطلب “نوشتار امیر مازیار با عنوان «کدیور و ادعای نقد تاریخی»”

معرفی شماره ۱۵۶ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»

معرفی شماره ۱۵۶ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»

شمارۀ ۱۵۶ نشریۀ اطلاعات حکمت و معرفت با عنوان «پدیدارشناسی آلمانی: هایدگر» به دبیری منیره پنج‌تنی منتشر شد.

دفتر پدیدارشناسی آلمانی مشتمل بر هفت نوشتار است. نخستین مقاله با عنوان «طریق ورود من به پدیدارشناسی» به قلم مارتین هایدگر و با ترجمه عبدالله امینی است که نشان می‌دهد چگونه متن پژوهش‌های منطقیِ هوسرل توانسته به طرح «پرسش از وجود» و بسط آن در وجود و زمان دست یابد. ادامه مطلب “معرفی شماره ۱۵۶ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»”

نوشتار مالک حسینی با عنوان «حکایت فیل‌هایی که دانشگاه ما هوا می‌کند!»

حکایت فیل‌هایی که دانشگاه ما هوا می‌کند!

تا همین شهریور کرونایی، وضع دانشجویان دکتری ما از این قرار بود که باید پذیرش یک مقالۀ علمی‌پژوهشی (از این به بعد: عپ) می‌گرفتند – آن هم فقط عپ وزارت علوم، نه عپ دانشگاه خودشان! – تا بتوانند از رسالۀ خود دفاع کنند و پذیرش مقالۀ دومی هم بگیرند تا مدرک مبارک را تحویلشان دهند – که این دومی می‌شد  عپ دانشگاه خودشان هم باشد. اسم استاد راهنما هم الّاو‌بلّا باید در کنار اسم دانشجو به‌عنوان نویسنده می‌آمد(آن هم نویسندۀ مسئول!)؛ مشاور هم باید می‌آمد، ولی با یک درجه تخفیف در جرم، می‌توانست نامۀ انصراف بنویسد تا مشکلی برای دانشجو پیش نیاید.  دست‌کم برخی از استادان با کل این ماجرا مشکل داشتند، خصوصاً با الزام آمدن اسمشان. من هم از این دسته بودم و بارها در این‌باره سخن‌پراکنی کردم. یک بار احساس کردم حتی رئیس وقت دانشکده هم، که (مثل رئیس فعلی) به‌قول معروف از خودمان بود، حرف‌های بالاتری‌ها باورش شده که همه‌جای دنیا همین‌طور است، و مجبور شدم بگویم وقتی من در یکی از معتبرترین دانشگاه‌های اروپا مشغول دورۀ دکتری بودم حتی یک‌بار هم اسم مقالۀ آی‌اس‌آی و … نشنیدم، چه رسد به اینکه دفاع یا اخذ مدرکم مشروط به پذیرش یا چاپ چنین چیزی باشد. ادامه مطلب “نوشتار مالک حسینی با عنوان «حکایت فیل‌هایی که دانشگاه ما هوا می‌کند!»”

وبینار درباره‌ی «نابرابری» با ارائه‌ی شهرام اتفاق

وبینار درباره‌ی «نابرابری» با ارائه‌ی شهرام اتفاق

وبینار دربارۀ «نابرابری» – سخنران: شهرام اتفاق

کارشناس میزبان امید قائم‏‌پناه / یکشبنه ۱۴ دی ۱۳۹۹ / Jan 3, 2021

به همت مؤسسۀ فرهنگی صدانت

مخالفان «نابرابری» بر این گمان هستند که کاهش مقدار آن، منجر به رفع مشکلاتی نظیر بیکاری، فقر و سایر مصائب بشر می‎شود و از این منظر، در تکاپوی دست‎یابی به «برابری» به مثابه راهکاری برای تحقق «عدالت اجتماعی» گام برمی‏دارند. در پی چنین فهمی از اوضاع روزگار، عباراتی نظیر «عدالت اجتماعی» و «برابری» نیز آنچنان در این گفتمان در جوار هم تکرار و بازتکرار شده است که منزلتی معادل یکدیگر را در نزد ایشان و سایر پویندگان «عدالت» یافته است و در مقابل، واژه‎های «بی‎عدالتی» و «نابرابری»، چیزی فراتر از یک این‎همان‎گویی دربارۀ مفاهیمی همسان به‎شمار نمی‏رود. ادامه مطلب “وبینار درباره‌ی «نابرابری» با ارائه‌ی شهرام اتفاق”

نوشتار علیرضا رئیسی با عنوان «تاملاتی روش شناسانه بر نظریه دین و قدرت دکتر سروش»

نوشتار علیرضا رئیسی با عنوان «تاملاتی روش شناسانه بر نظریه دین و قدرت دکتر سروش»

تاملاتی روش شناسانه بر نظریه دین و قدرت دکتر سروش

علیرضا رئیسی

استاد ارجمند جناب دکتر آقای دکتر عبدالکریم سروش اخیرا در دو سخنرانی (سخنرانی اول و دوم) اقدام به معرفی دیدگاه جدید خود در حوزه دین و قدرت نموده اند. این عنوان که پیش از این در چندین جلسه توسط ایشان مورد بررسی قرار گرفته بود در یک صورت بندی جدید در این دوسخنرانی جدید ارائه شده است. دیدگاه ایشان تاکنون در فضای مجازی مورد نقد واقع شده و میتوان پیش بینی کرد که نقدهای دیگری هم از آن منتشرشود. این نوشتار به دنبال نقد اجزا این دیدگاه نیست و تنها پاره ایی از مشکلات روش شناختی نظریات اخیر دکتر سروش با بررسی موردی این دیدگاه را مورد بررسی قرار میدهد.

دکتر سروش همزمان با سالهای انقلاب آثار متعددی را در حوزه فلسفه و دین پژوهی منتشر کرده اند. اما عمده تاثیر ایشان در فضای روشنفکری ایران به نظریه قبض و بسط تئوریک شریعت باز میگردد. در این نظریه، سروش با استفاده از آموخته های خود در حوزه فلسفه علم و معرفت شناسی نظریه ایی در باب تکامل معرفت دینی ارائه داد. این نظریه همچنان نتایج مهمی در نقد نگاه ایدئولوژیک به دین داشت که سروش در آثار دیگر خود به تبیین آن پرداخت. پس از نظریه قبض و بسط، سروش تلاشهای متعددی برای ارائه نظریات جدید در حوزه روشنفکری دینی نموده است. تفکیک بین انسان حق مدار و تکلیف مدار، تجدید تجربه اعتزال، لیبرالیسم مسلح، رویاهای رسولانه و نهایتا دین وقدرت نمونه هایی از این تلاشهای ناموفق برای نظریه پردازی هستند. علاوه بر اینها، سروش در سخنرانی های متعددی عمدتا به تلاش بر زدودن خرافات و ارائه تصویری از دین -که همخوان با دنیای جدید است- ارائه داده است. عمده این نظریه های اخیر در تاثیر گذاری در فضای فرهنگی و روشنفکری ناموفق بوده اند. در این یادداشت تلاش میکنم تا پاره ایی از دلایل روش شناختی این عدم موفقیت را مورد بررسی قرار دهم و نهایتا این نقدهای روش شناختی را در نمونه سخنرانی دین و قدرت مورد بررسی قرار خواهم داد. ادامه مطلب “نوشتار علیرضا رئیسی با عنوان «تاملاتی روش شناسانه بر نظریه دین و قدرت دکتر سروش»”

مجموعه جلسات الهیات استعاری از حسین دباغ

مجموعه جلسات الهیات استعاری از حسین دباغ

سخن گفتن از‌ خدا یا با‌ خدا به چه درد می خورد؟ در مجموعه جلسات الهیات استعاری در می‌یابیم که هرکس نحوه سخن گفتن خود با خدا را بشناسد خود را بهتر خواهد شناخت. اما چگونه چنین امری میسر میشود؟

استعاره ها که کار رویا را در زبان می کنند کمک حال ما خواهند بود تا از طریق خداسرایی (god-talk) نقبی به احوال درون خود بزنیم و از آن خبر بگیریم. استعاره ها، بمثابه ابزاری در روانشناسی زبان، می توانند وجود پنهان و مخفی ما را عیان و آشکارتر کنند.

عموم استعاره‌هایی که پیامبران درباره خداوند به کار برده اند محصول فرهنگ و تربیتی است که در آن رشد یافته‌اند و در جان آنان نفوذ کرده است. ما نیز همچون پیامبران با استعاره های خود خدا و جهان خود را می سازیم:

تو و طوبی و ما و قامت یار
فکر هر کس به قدر همت اوست ادامه مطلب “مجموعه جلسات الهیات استعاری از حسین دباغ”

فرهاد شفتی: پیش‌نقدی به بحث دین و قدرت دکتر سروش

فرهاد شفتی: پیش‌نقدی به بحث دین و قدرت دکتر سروش

پیش‌نقدی به بحث دین و قدرت دکتر سروش

فرهاد شفتی

اندیشمند گرامی، دکتر سروش، در دو سخنرانی اخیرشان (شنیدن سخنرانی اولدوم) در نشست‌های سرای گفت و شنود درباره‌ی آخرین دیدگاهشان از دین و ارتباط آن با قدرت صحبت و بحث کردند. در زمان نوشتن این مطلب هر دو گفتار ایشان در رسانه‌های اجتماعی منتشر شده اند و نیزخلاصه‌ی گفتار اول در تارنمای زیتون آمده است. در این نوشتار کوتاه، نکاتی را درباره‌ی برخی مطالب بیان شده در این دو گفتار مطرح کرده‌ام. ادامه مطلب “فرهاد شفتی: پیش‌نقدی به بحث دین و قدرت دکتر سروش”

کاپیتالیسم در گفتگوی صدانت با محمد ماشین‌چیان

کاپیتالیسم در گفتگوی صدانت با محمد ماشین‌چیان

پیرو سلسله جلساتی که پیرامون فلسفه سیاسی و اقتصاد سیاسی داشتیم، این بار در موضوع کاپیتالیسم میزبان آقای محمد ماشین‌چیان بودیم. محمد ماشین‌چیان که در این سال‌ها از مدافعان جدی اقتصاد بازار و کاپیتالیسم بوده، پژوهشگر اقتصادی، سردبیر سایت بورژوا، مسئول بخش اقتصاد سیاسی مجله سیاست‌نامه و همچنین مترجم کتاب‌های «عقل معاش»، «تجارت آزاد»، «سوسیالیسم ایده شکست‌خورده‌ای که هرگز نمی‌میرد» است و کتابی در دست ترجمه به نام «مدارا فضیلت لیبرال» دارد.

ادامه مطلب “کاپیتالیسم در گفتگوی صدانت با محمد ماشین‌چیان”

چرا باید شیوه‌ی برخورد با مسائل فلسفی را تغییر دهیم؟

چرا باید شیوه‌ی برخورد با مسائل فلسفی را تغییر دهیم؟

چرا باید شیوه‌ی برخورد با مسائل فلسفی را تغییر دهیم؟

به بهانه‌ی انتشار متن سه‌زبانه دو اثر فلسفی مهم قرن بیستم: «رساله منطقی- فلسفی» و «تحقیقات فلسفی» اثر لودویگ ویتگنشتاین، ترجمه‌ی دکتر مالک حسینی

مژگان خلیلی

 

۱- درآمدی بر دو اثر بزرگ قرن بیستم: «رساله‌ی منطقی- فلسفی» و «تحقیقات فلسفی»

ویتگنشتاین در سال ۱۹۱۹ در نامه‌ها‌یی که از اردوگاه اسرای جنگی به راسل  نوشته، می‌گوید گرچه خودش  باور دارد کتابِ «رساله‌ی منطقی- فلسفی»[۱]اش از هر لحاظ روشن و خیلی هم شفاف است اما هیچ‌کس از آن سردرنخواهد آورد و این فکر برایش آزاردهنده است.[۲] و در همان خط اول پیشگفتارِ «رساله» می‌نویسد شاید این کتاب را فقط کسی بفهمد که یا خودِ افکاری که در آن مطرح شده و یا  مشابه‌شان را،  قبلا اندیشیده باشد اما چه کسی می‌تواند قبلا شبیه فیلسوفی اندیشیده باشد که رویِ سخن‌اش، با انسانی متفاوت از مدارِ دیگری است؟ ادامه مطلب “چرا باید شیوه‌ی برخورد با مسائل فلسفی را تغییر دهیم؟”

نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل الهیات‌شناسی الاهیات دوبنی»

نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل الهیات‌شناسی الاهیات دوبنی»

مدل الهیات‌شناسی الاهیات دوبنی

محمد قطبی

نوشتار حاضر چهارمین نوشتار از فصل سوم این دفتر، یعنی مجموعه نوشتار “درآمدی بر الهیات دوبنی” است. در نوشتارهای پیشین مدل دین‌شناسی، نیایش‌گری، رویکرد الهیاتی (تشبیه و تنزیه)، گونه‌های خداباوری (اصناف خداباوی) و نجات و رستگاری-شناسی( پدیده تنوع ادیان) مورد بررسی قرار گرفتند. در این نوشتار به تصور از خداوند، رابطه انسان و خدا و مدل الهیات‌شناسی الاهیات دوبنی پرداخته خواهد شد.

ادامه مطلب “نوشتار محمد قطبی با عنوان «مدل الهیات‌شناسی الاهیات دوبنی»”