فرهاد شفتی؛ سلسله گفتاری برای یافتن پاسخ به سه پرسش اساسی درباره‌ی قرآن

سلسله گفتاری برای یافتن پاسخ به سه پرسش اساسی درباره‌ی قرآن با فرهاد شفتی

عنوان: قرآن و سه پرسش

عنوان تفصیلی: سلسله گفتاری برای یافتن پاسخ به سه پرسش اساسی درباره‌ی قرآن:

۱_ مخاطب قرآن کیست؟
۲_ قرآن انحصارگراست یا کثرت‌انگار؟
۳_ قرآن به چه کار امروز ما می‌آید؟

.


.

۱_ مخاطب قرآن کیست؟

.

جلسه اول – پنج شنبه، ۱۳ آبان ۱۴۰۰

مشاهده فیلم در یوتیوب

مشاهده فیلم در آپارات

شنیدن صوت در انکر | اسپاتیفای | کست‌باکس

دانلود صوت به صورت مستقیم | از تلگرام

.

جلسه دوم – پنج شنبه، ۲۰ آبان ۱۴۰۰

مشاهده فیلم در یوتیوب

مشاهده فیلم در آپارات

شنیدن صوت در انکر | اسپاتیفای | کست‌باکس

دانلود صوت به صورت مستقیم | از تلگرام

.

اتمام حجّت: روایت قرآن و مستندات تاریخی

تکلمه‌ای کوتاه برای بحث اتمام حجت در نشست دوم

در نشست دوم از سلسله بحث‌های “قرآن و سه پرسش اساسی” سعی کردم روایت قرآن از اتمام حجّت را تصویر کنم. بنا بر این روایت پیام وحی برای مخاطبین مستقیم قران، یعنی آنها که در زمان و مکان وحی زندگی می‌کردند، آنچنان واضح ابلاغ شده بود که نپذیرفتن آن نه از روی غفلت و قانع نشدن که از روی تکبّر، به معنی خاص قرآنی آن، بوده است. برمبنای روایت قرآن از سنّت الهی در ارسال پیامبران، پس از اتمام حجّت، آنها که از روی تکبّر پیام وحی را تکذیب کردند علاوه بر عقوبت اُخروی، باعقوبت دنیوی نیزروبرو می‌شدند. این عقوبت دنیوی به صورت بلایای طبیعی و یا به دست پیروان پیامبران و به صورت جهاد ابتدایی صورت می‌گرفت. در واقع، به تعبیر امین احسن اصلاحی (وفات ۱۳۷۶)، در زمان وحی و برای سرزمین وحی یک آخرت کوچک در همین دنیا برپا می‌شد. توضیح دادم که بر این مبنا، بسیاری از احکام و دستورات دینی که به ظاهر تحکّمی و تهاجمی می‌باشند نه بخشی از شریعت که بر مبنای همین سنت الهی و در نتیجه مختصّ زمان و مکان وحی بوده‌‌اند.

بر عبارت “روایت قرآن” تاکید کردم چون این یک بحث تاریخی نیست بلکه خوانش متن به منظور دریافت گفتمان و روایت آن متن است. روایت قرآن این است که برای مخاطبین مستقیم اتمام حجّت انجام شده بود. اینکه آیا از نظر تاریخی نیز حجّت واقعا برای مخاطبین مستقیم پیامبر تمام شده بود یا نه در مقصود و نتیجه‌ی این بحث تاثیر چندانی ندارد. بر اینم که شواهد تاریخی کافی برای اثبات یا ردّ چنین دعویی نداریم. نه شایسته است که دل‌بستگان قرآن برای باور به این دعوی ملامت شوند و نه عقلانی است که به تردید کنندگان مجال سخن داده نشود.

مقصود این بحث اما این است که بدانیم کدام دستورات و گزاره‌های قرآن تنها درباره‌ی مخاطبین مستقیم قرآن بوده‌اند. دانستن این مطلب از دو جهت اهمیت دارد:

اول اینکه پس از دریافتن هدف اولیّه‌ی قرآن برای مخاطبین مستقیم بهتر می‌توانیم درباره‌ی هدف جامع‌تر قرآن و در نتیجه نقش قرآن برای مسلمان امروز بیندیشیم.

دوم اینکه در زمان معاصر، علی‌رغم برخی جزم اندیشی‌ها، تلاش‌های بسیاری توسط اندیشمندان و پیروان مکاتب مختلف دینی برای قرار دادن مانعی نظری بین آن دستورات به ظاهر تحکّمی – تهاجمی و دنیای امروز شده است. در بین برخی علمای شیعه عدم حضور معصوم و در بین برخی علمای سنّی فراهم نبودن شرایط به عنوان آن مانع نظری مطرح شده است. گاه نیز بحث حذر از بدنام شدن اسلام به کمک آمده است. در میان نواندیشان و روشنفکران دینی بحث‌هایی چون حاکم بودن اخلاق بر شریعت و نقش قدرت در تاسیس دین آمده است. در حالی که به حاکم بودن اخلاق بر شریعت باور دارم، دعوی من این است که آن مانع نظری که مانع تسرّی برخی احکام و دستورات دینیِ به ظاهر تحکّمی – تهاجمی به زمان معاصر می‌شود همین روایت قرآنی اتمام حجّت است. این روایت در واقع بیان دیگری است از حاکم بودن اخلاق بر شریعت، اما بیانی که به صراحت بیشتری در قرآن آمده است.

فرهاد شفتی

.


.

۲_ قرآن انحصارگراست یا کثرت‌انگار؟

.

جلسه سوم – پنج شنبه، ۲۷ آبان ۱۴۰۰

مشاهده فیلم در یوتیوب

مشاهده فیلم در آپارات

شنیدن صوت در انکر | اسپاتیفای | کست‌باکس

دانلود صوت به صورت مستقیم | از تلگرام

مقالاتی که در این جلسه به آنها اشاره شد:

مقاله «انحصارگرایی محققانه در قلمرو دین» از آرش نراقی

نقد فرهاد شفتی بر دیدگاه آرش نراقی؛ «کثرت‌گرایی یا انحصارگرایی محققانه؟»

مقاله فرهاد شفتی با عنوان «قرآن، انحصارگرا یا کثرتگرا؟»

.

جلسه چهارم – پنج شنبه، ۴ آذر ۱۴۰۰

مشاهده فیلم در یوتیوب

مشاهده فیلم در آپارات

شنیدن صوت در انکر | اسپاتیفای | کست‌باکس

دانلود صوت به صورت مستقیم | از تلگرام

.


.

۳_ قرآن به چه کار امروز ما می‌آید؟

.

جلسه پنجم -پنج شنبه، ۱۱ آذر ۱۴۰۰

مشاهده فیلم در یوتیوب

مشاهده فیلم در آپارات

شنیدن صوت در انکر | اسپاتیفای | کست‌باکس

دانلود صوت به صورت مستقیم | از تلگرام

.


.

نوشتار تلگرامی فرهاد شفتی بعد از نشست اول با عنوان (گزارشی نه چندان دقیق):

مطلع شدم که خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) گزارشی از اولین نشست “قرآن و سه پرسش” (صدانت) منتشر کرده‌ است. چند اشتباه یا کم‌دقتی در این گزارش آمده است که در اینجا توضیح می‌دهم:

در توضیح رویکرد بحث اشاره کردم که حتی اگر کسی بر این باشد که قرآن پس از دوره‌ی پیامبر و توسط دیگران تالیف شده است، باز هم این مسیر بحث ما را عوض نخواهد کرد چون هدف این است که ببینیم همین متن چه می‌گوید. در متن ایکنا از قول من یک “العیاذ بالله” در اینجا اضافه شده بود که در صحبت من نبود.

از قول من در بحث آیه‌ی ۵:۸۲ نوشته شده: “اگر آن را عام معنا کنیم آیه فرموده است که یهودیان اعم از اقلیت حاضر در ایران یا رژیم اسرائیل و یهودیان دیگر کشورها، دشمن‌ترین دشمن برای شما مسلمانان هستند”. اگر بنا بر گزارش دقیق صحبت من باشد، این متن باید اینگونه بیاید: “اگر آن را عام معنا کنیم آیه فرموده است که خود یهودیان، نه دولت اسراییل بلکه مردم عادی یهود مانند اقلیت حاضر در ایران و یهودیان دیگر کشورها، دشمن‌ترین برای شما مسلمانان هستند.”

در این گزارش از قول من آمده: “دعوی بنده این است که مخاطبان قرآن، در این آیات مردم محلی هستند حتی وقتی از تعبیر ایها الناس استفاده شده است. حتی وقتی ارض را به کار برده مخاطب آن محلی است چه رسد به اهل کتاب و مشرکین”. باز اگر بنا به دقت در گزارش باشد باید در انتهای این جمله بیاید: “… مگر آنکه به قرینه خلافش ثابت شود”.

آمده: ” قرآن فرموده است که یهودیان می‌گویند عزیر پسر خداست ولی امروز تقریبا یهودی سراغ نداریم که چنین اعتقادی داشته باشد پس یهودیان آن دوره این باور را داشتند.”. آنچه من گفتم این بود که برخی خاورشناسان معتقدند که گروهی از یهود در عربستان در آن زمان چنین اعتقادی داشتند.

از قول من آمده است: “قریش دوست داشتند ایرانی‌ها برنده شوند و مشرکین دوست داشتند رومی‌ها”. آنچه من گفتم این بود: “قریش، مشرکین دوست داشتند ایرانی‌ها برنده شوند، اما مسلمانان از نظر سیاسی به نفعشان بود که روم برنده شود.”

.

نوشتار تلگرامی فرهاد شفتی بعد از نشست دوم:

خبرگزاری بین‌المللی ایکنا خلاصه‌ی نشست دوم قرآن و سه پرسش را گزارش کرده است. نسبت به گزارش نشست اول که اشتباهات اساسی داشت این گزارش نسبتا خوب بود، با دو تصحیح/تدقیق:

– “شفتی در پاسخ به این پرسش که قرآن به چه درد ما می‌خورد، تصریح کرد: قرآن یادآوری برای خوبتر بودن است و نه خوب بودن.” در نشست اول در پاسخ به پرسش از اینکه در یک جمله کاربرد قرآن را برای یک نوجوان چگونه بیان کنیم گفتم “قرآن یادآوری برای خوب بودن است.” در نشست دوم خود را تصحیح کردم و گفتم “یادآوری برای خوب‌تر شدن نه خوب شدن”، به شرحی که خواهد آمد. ذکر این پیش زمینه و دقت در کلمات پرسش برای رسا بودن پاسخ ضروری است.

– “اصل این نظر که قرآن، تجربه و رؤیای نبوی و کلام محمد(ص) است، اولین بار توسط فضل‌الرحمان پاکستانی در بین معاصرین مطرح شد”، سخن من این بود: “قرآن آیا تجربه‌ی نبوی است؟ آیا رویای نبوی است؟ آیا کلام محمد است؟ آیا … . اولین بار کسی که این بحث را مطرح کرد فضل الرحمن بود … حداقل در بین معاصرین … و اینگونه مطرح کرد: … .” نکته اینکه ادعا نکردم نظریه‌ی “رویای نبوی” نخست توسط فضل الرحمن مطرح شده است.

.

این جلسات در اینستاگرام صدانت برگزار شده است.

.


.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *