قهرمان‌سازی یا قهرمان‌ستیزی؛ با حضور کاوه بهبهانی و آرش کمالی

قهرمان‌سازی یا قهرمان‌ستیزی؛ با حضور کاوه بهبهانی و آرش کمالی

در این جلسه کاوه بهبهانی و آرش کمالی به میزبانی دکتر علی آذری، درباب فیلم قهرمان به کارگردانی اصغر فرهادی دربارۀ فیلم و حواشی‌ای که برانگیخته به گفت‌وگو نشسته‌اند. ادامه مطلب “قهرمان‌سازی یا قهرمان‌ستیزی؛ با حضور کاوه بهبهانی و آرش کمالی”

سخنرانی آرش اباذری با عنوان «هگل و مدرنیته های متعدد»

آرش اباذری: هگل و مدرنیته های متعدد

به صورت کلی، نظریه‌های درباره مدرنیته را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: ادعای دسته اول -که می‌توان آن‌ها را نظریه مدرنیزاسیون نامید- آن است که تنها یک شکل زندگی مدرن وجود دارد و آن همان چیزی است که اکنون در غرب محقق شده است؛ یعنی شکل زندگی‌ای که نظام اقتصادی‌اش، نظام سرمایه‌داری مبتنی بر بازار آزاد است و نظام سیاسی‌اش مبتنی بر ایده حقوق بشر و دموکراسی نمایندگی که در آن تصمیم‌گیری‌های کلان جامعه از طریق جمع جبری نظرات تک‌تک افراد تعیین می‌شود.

دسته دوم، نظریه‌های پسااستعماری هستند که ادعا می‌کنند اساساً چیزی جهان‌شمول به نام مدرنیته وجود ندارد. بلکه شکل زندگی مدرن که ابتدا به صورتی کم‌وبیش اتفاقی در غرب شکل گرفته است، تنها در همان غرب مشروعیت دارد، اما این شکل زندگی از طریق تفوق نظامی یا اقتصادی غرب بر جهان، خود را به شکل جهان‌شمول جا زده است. مطابق نظریه‌های پسااستعماری، چیزی به نام علوم انسانی جهان‌شمول، یا فلسفه جهان‌شمول، (و در شکل افراطی‌اش) علم جهان‌شمول وجود ندارد و هر فرهنگ و کشور غیرغربی، علوم اجتماعی بومی، فلسفه بومی و علم بومی خود را دارد.

ادعای من در این سخنرانی آن است که اگر هگل را خوب بخوانیم و درباره‌اش فکر کنیم، راه سومی درباره فهم مدرنیته پیش روی ما قرار می‌دهد. بر طبق این راه سوم -که جزئیاتش را در سخنرانی بیان خواهم کرد- اگرچه آرمان‌ها و هنجارهای مدرنیته قطعاً جهان‌شمولند، تنها یک ساختار ممکن اقتصادی و سیاسی مدرن وجود ندارد (به‌ویژه که ساختار کنونی جوامع مدرن در سرتاسر دنیا مملو از تناقضات و مشکلات است). بنابراین، راه برای تجربه جدیدی از مدرنیته، یعنی ساماندهی متفاوتی از عرصه اقتصادی و سیاسی مدرن، برای همه‌ی کشورهای دنیا باز است. ادامه مطلب “سخنرانی آرش اباذری با عنوان «هگل و مدرنیته های متعدد»”

معرفی شماره ۱۶۱ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»

معرفی شماره ۱۶۱ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»

با این‌که تفکرات فلسفی در باب مسائل مربوط به بخش پایانی عمر، دارای قدمت است و فیلسوفانی چون ارسطو معتقدند موضوعاتی مانند خوش‌بختی، فضیلت و تحقق خویشتن در روزگار میان‌سالی و سالمندی به ثمر می‌نشیند، حجم زیاد کالاهای مختص سالمندان، گواهی است بر این‌که در عصر حاضر، تولیدکنندگان کالا و کسبه بیش از هر طیف دیگری، این پیشی گرفتن جمعیت پیر به جوان را به رسمیت شناخته‌اند. در حالی که فلسفه‌پردازی برای گروه‌های سنی کودک و جوان و بزرگسال روزبه‌روز رونق بیشتری می‌گیرد و هرکدام از این گروه‌ها می‌توانند به‌سهولت از مشاوره‌های روحی و روانی مخصوص به خود بهره‌مند شوند، فرا رسیدن دوران پیری هنوز هم تاحدودی به‌مثابه‌ی تبعیدی است به اتاق انتظاری برای مرگ که فرد سالمند با نوعی شرایط روحی و روانی که حتی برای خودش هم ناشناخته است، در آن بی‌اعتنا رها می‌شود. چنین تبعیضی در رفتار با گروه سنی سالمند و توجه نکردن به اوضاع روانی این بخش از زندگی به آن می‌ماند که به آسفالت کردن جاده‌ای زیبا مبادرت کرده باشیم که تهش به دره‌ای هولناک می‌رسد، یا می‌توان آن را به داستانی شبیه دانست که بدون اعتنا به بخش پایانی، نیمه‌کاره رها شده است.

اصطلاح یونانی اِپوخه (Epoché)، که بیشتر در دین‌پژوهی از آن استفاده می‌شود، به‌معنای درآمدن از پوست خود و فرو رفتن در حال‌وهوای انسا‌ن‌های دیگر است، به‌صورتی که بشود به مسائل از منظر آن‌ها نگریست و احساس‌های‌شان را درک کرد. شاید یکی از علت‌های کم‌اقبالی به پیری این باشد که پرداخت کارشناسانه به مسائل این دوران غالباً به‌عهده‌ی آن دسته از گروه‌های سنی است که صابون حرکت به سمت پیری هنوز به جامه‌شان نخورده و برای‌شان آسان نیست از چیزی داد سخن بدهند که تجربه‌های زیسته‌ی جسمانی و روانی آن را از سر نگذرانده‌اند و ماهیتش را لمس نکرده‌اند.

اما در هر حال، با وجود همه‌ی این موانع، در سال‌های اخیر سعی بر این بوده که به سالمندی و مقدمه‌ی آن یعنی میان‌سالی از منظر ملاحظات فلسفی و روان‌شناسانه‌ی گسترده‌‌تری نگریسته شود. با درنظر گرفتن این جست‌وجوهای نوین برای یافتن راه‌حل‌هایی برای ادامه‌ی معنادارتر و لذت‌بخش‌تر زندگی در روزگار پیری، می‌توان ادعا کرد گرچه سخن گفتن از سالمندی قدمت زیادی دارد، «پیر شدن» از منظری که امروزه بدان نگریسته می‌شود پدیده‌ی جوانی است.

در این ویژه‌نامه‌ که به پدیده‌ی میان‌سالی و سالمندی اختصاص یافته است، به بدبیاری‌های جسمانی که در این دوران‌ها رخ می‌دهد، پرداخته نمی‌شود. هدف‌ این شماره نشان دادن این است که حتی با وجود اینکه در دوران پیری عقربه‌های ساعت اپی‌ژنیک ما برای به زوال رساندن دی‌ان‌ای عجله دارند و سلول‌ها هم دیگر توان چندانی برای تولید انرژی ندارند و ایمنی بدن نیز از همیشه لاجون‌تر به نظر می‌رسد و می‌خواهد هرچه زودتر به آخر خط برسد، می‌شود، و باید، نوعی پیری موفق را تجربه کرد و راهی یافت برای اینکه در روزگار سالمندی نیز بهترین نقش ممکن را در زندگی ایفا کرد. ازاین‌رو در این دفتر برآنیم تا با مدد گرفتن از فلسفه و عرفان و روان‌شناسی، سال‌خوردگی را با شیوه‌های معمول اندیشیدن به زندگی ادغام کنیم تا شاید کمکی باشد برای روشن‌تر شدن این بخش پایانی اما ارزشمند زندگی. ادامه مطلب “معرفی شماره ۱۶۱ نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت»”

کتاب توسعه

کتاب توسعه

محسن رنانی: از ۱۳۲۷ که سازمان برنامه و بودجه تاسیس شده است تا کنون، بیش از هفت دهه است که برنامه‌ریزی توسعه داریم. اما هنوز «نظریه ملی توسعه» نداریم و هنوز «کتاب ملی توسعه» نداریم. یعنی دولت‌ها برنامه‌های توسعه را، به عنوان اسناد یا کتاب‌هایی که حدیث آرزومندی مقامات ارشد کشور در آنها ثبت می‌شد، به مجلس می‌فرستادند و برای تحقق آن آرزوهای غیرواقعی، یا دستکم ناهمگون با ساختار نهادی و اقتصادی کشور، نیز منابع کشور را صرف می‌کردند. و تا امروز ما بخش اعظم منابع کشور را تخلیه کرده‌ایم، در‌حالی که هنوز تا رسیدن به شرایط آستانه‌ای توسعه (نه خود توسعه) فرسنگ‌ها فاصله داریم. ادامه مطلب “کتاب توسعه”

درس‌گفتارهای «حقیقت و روش اثر هانس-گئورگ گادامر» از امیر مازیار

درس‌گفتارهای امیر مازیار با عنوان «حقیقت و روش»

امیر مازیار: از چهارشنبه این هفته ( ۱۳ بهمن ،۲ فوریه) بحثی را درباره بخش نخست کتاب «حقیقت و روش» گادامر در کلاب‌هاوس «دیدگاه نو» آغاز خواهم کرد. «حقیقت و روش» احتمالا مبنایی‌ترین اثر در حوزه هرمنوتیک فلسفی است و گادامر شاخص‌ترین فیلسوف این حوزه. محور بحث گادامر در بخش نخست این کتاب «هنر و حقیقت» است. فشرده فلسفه هنر گادامر در این بخش آمده‌ اما در متن به بسی موضوعات دیگر نیز پرداخته شده‌است که اهمیت معرفت‌شناختی و تاریخی دارند. گادامر در این متن کل مسئله «روش شناخت» و «مفهوم حقیقت» در تاریخ مدرن را به چالش می‌کشد. این دوره ده جلسه خواهد بود.

ادامه مطلب “درس‌گفتارهای «حقیقت و روش اثر هانس-گئورگ گادامر» از امیر مازیار”

مقاله ابوالقاسم فنائی با عنوان «الاهیات طبیعی‌شده، متافیزیک حداقلی و فیزیک حداکثری: بررسی و نقد دین‌شناسی عبدالکریم سروش»

مقاله ابوالقاسم فنائی با عنوان «الاهیات طبیعی‌شده، متافیزیک حداقلی و فیزیک حداکثری: بررسی و نقد دین‌شناسی عبدالکریم سروش»

الاهیات طبیعی‌شده، متافیزیک سبک و فیزیک سنگین:

بررسی و نقد دین‌شناسی عبدالکریم سروش[۱]

ابوالقاسم فنائی

این جستار می‌کوشد برخی از آراء دین‌شناسانۀ عبدالکریم سروش را در گذر زمان بررسی کند و نشان ‌دهد که وی در صدد طبیعی کردنِ الاهیات، یا به تعبیر جامع‌تر، طبیعی کردنِ دین، دین‌شناسی و دینداری، به نحوی ناموجّه و غیر قابل دفاع است. در آغاز طبیعی کردنِ الاهیات را تعریف، و آن را به دو نوع موجّه و ناموجّه تقسیم می‌کنیم؛ و سپس با مرور آراء سروش نشان می‌دهیم که اولاً چگونه می‌توان علی الاصول چنین ویژگی‌ای را به این آراء نسبت داد، و ثانیاً، به سود این ادعا استدلال خواهیم کرد که الاهیات طبیعی‌شدۀ سروش هم ناموجّه و ناپذیرفتنی است، و هم اهداف او را در طبیعی کردنِ الاهیات برآورده نمی‌کند. اما نادرستیِ الاهیات طبیعی‌شده سروش نه به معنای نفی ضرورت طبیعی ‌کردن الاهیات است و نه به معنای نادرستی هر خوانشی از الاهیات طبیعی‌شده؛ بلکه صرفاً بدین معناست که خوانش حداکثری وی از الاهیات طبیعی‌شده و شیوۀ خاص او در طبیعی کردنِ الاهیات ناموجّه است… ادامه مطلب “مقاله ابوالقاسم فنائی با عنوان «الاهیات طبیعی‌شده، متافیزیک حداقلی و فیزیک حداکثری: بررسی و نقد دین‌شناسی عبدالکریم سروش»”

مقاله «مکس وبر، اخلاق و سیاست» نوشته‌ی ابوالقاسم فنائی

مقاله «مکس وبر، اخلاق و سیاست» نوشته‌ی ابوالقاسم فنائی

مکس وبر، اخلاق و سیاست

ابوالقاسم فنائی

فایل کامل مقاله در انتها قابل دریافت است.

چکیده: مکس وبر (۱۸۴۶-۱۹۲۰)، جامعه‌شناس و اقتصاد سیاسی‌دان شهیر آلمانی در مقاله کلاسیک خود، ”سیاست به مثابه یک حرفه“،[۱] به بررسی رابطه اخلاق و سیاست از منظر جامعه‌شناسانه پرداخته است. به گمان نگارنده، در حالی که گوهر مدعای وبر در این باب پذیرفتنی است، صورت‌بندی این مدعا در قالب اصطلاحات مبهم و نامناسب از سوی او زمینه مساعدی برای سوء تفاهم فراهم آورده است. در این مقاله می‌کوشم در حد مقدور صورت‌بندی‌های متنوعی که وبر از آنها برای تقریر مدعای خود سودجسته را مرور کنم و صورت‌بندی دقیق و قابل دفاعی از مدعای او بدست دهم.

ادامه مطلب “مقاله «مکس وبر، اخلاق و سیاست» نوشته‌ی ابوالقاسم فنائی”

درس‌گفتارهای «تفکر سیاسی اثر گلن تیندر» از محمدمهدی مجاهدی

درس‌گفتارهای «تفکر سیاسی اثر گلن تیندر» از محمدمهدی مجاهدی

محمدمهدی مجاهدی: سه‌شنبه‌ها ساعت ۲۲:۳۰ به افق تهران، «تفکر سیاسی» را که کتابی است تعلیمی و مسأله‌محور درباره‌ی پرسش‌های همیشگی و اساسی در اندیشه‌ی سیاسی, در هشت نشست بحث و بررسی خواهیم کرد. این پیوند به آن نشست‌ها راه می‌برد. نسخه‌ی الکترونیک برگردان فارسی کتاب «تفکر سیاسی» در این پیوند روی کتاب‌خوان فیدیبو یافتنی است. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای «تفکر سیاسی اثر گلن تیندر» از محمدمهدی مجاهدی”

خوانش کتاب «خدا و اخلاق» اثر آنه جِفری توسط یاسر میردامادی

خوانش کتاب «خدا و اخلاق» اثر آنه جِفری توسط یاسر میردامادی

دوره خوانش کتاب «خدا و اخلاق» اثر آنه جِفری، فیلسوف آمریکایی شش جلسه خواهد بود و حضور در آن آزاد و رایگان است، دکتر یاسر میردامادی در هر جلسه حدود ده صفحه از کتاب را تدریس خواهند کرد. ادامه مطلب “خوانش کتاب «خدا و اخلاق» اثر آنه جِفری توسط یاسر میردامادی”

کتاب «سازگاری ایرانی» اثر مهدی بازرگان (کتاب الکترونیکی و صوتی)

کتاب «سازگاری ایرانی» اثر مهدی بازرگان (کتاب الکترونیکی و صوتی)

مهندس مهدی بازرگان پس از چاپ کتاب روح ملت ها (اثر آندره زیگفرید با ترجمه‌ی احمد آرام) که در آن به بررسی خصوصیات ملل مختلف می پردازد، بعد ها به صورت جداگانه فصلی با عنوان «سازگاری ایرانی» به آن الحاق می کند که با بررسی ویژگی و خصوصیات ایرانیان گامی در جهت تکمیل کتاب روح ملت ها بر می‌دارد. خاطر نشان است که مطالب این فصل الحاقی پس از آزادی ایشان از زندان در سال ۱۳۴۶ در جمع انجمن اسلامی مهندسین بیان شده که متن تدوین یافته این سخنرانی به شکل فصل الحاقی کتاب روح ملت ها منتشر گردید. ادامه مطلب “کتاب «سازگاری ایرانی» اثر مهدی بازرگان (کتاب الکترونیکی و صوتی)”