صدانت

دین در شکل گیری باورها، احساسات و عواطف نقش تاثیرگذاری دارد و در بسیاری از وقایع تاریخی نقش دین را می توان به عنوان یک نقش غیر قابل تردید به حساب آورد. از جنبش تنباکو تا انقلاب اسلامی هرچه به پیش رفته ایم نقش سیاسی و اجتماعی دین در جامعه ما پررنگ تر و جدی تر شده است. اما هرچه حضور سیاسی و اجتماعی دین پررنگ تر می شود، آسیب هایی نیز به تبع به دنبال خواهد داشت. از این رو بررسی و ارزیابی نقادانه کارنامه سیاسی و اجتماعی دین می تواند نقاط ضعف و قوت حضور دین در عرصه سیاست و جامعه را واکاوی نماید.

اما بررسی عملکرد دین خود نیاز به مقدماتی دارد. چندی پیش طی همایشی در دانشکده فنی دانشگاه تهران که به بزرگداشت دکتر علی شریعتی اختصاص داشت، مناظره ای با عنوان «کارنامه اجتماعی، سیاسی دین» برگزار شد که در آن علیرضا قائمی نیا، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و حسن محدثی، جامعه شناس دین و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی به ارائه نظرات خود پرداختند. اما به دلیل کمبود وقت این مناظره ناتمام ماند و ما برآن شدیم که این مناظره را با حضور دو طرف مورد بحث ادامه دهیم. ضرورت بررسی کارنامه دین و اینکه از چه جایگاهی و با کدام عقلانیت می توان ناظر به عملکرد دین، آن را مورد نقادی قرار داد، موضوعی است که در قسمت اول این مناظره مورد بررسی قرار گرفت. ادامه مطلب “مناظره حسن محدثی و علیرضا قائمی نیا با عنوان ارزیابی کارنامه دین (2)”

بارانشهر؛ هومان دوراندیش – جریان روشنفکری دینیِ لیبرال، با محوریت آرای دکتر عبدالکریم سروش، اکنون تقریباً سی ساله شده است. سروش اگرچه مرید مولاناست، ولی فردوسی‌وار در این سال‌سی، پی افکنده از عقل کاخی بلند! او با قرائتی عقلانی و انسان‌نواز از دین، ذهنیت بخش قابل توجهی از دینداران جامعۀ ایران را دموکراتیک کرده است. بسیاری از دینداران قشری و ایدئولوژیک در ایران پس از انقلاب، در اثر فراگیر شدن و مؤثر افتادن آموزه‌های سروش، دینداری‌شان با دموکراسی سازگار شد. از بین متولدین دهه‌های 50 و 60 خورشیدی نیز، جوانان بسیاری در دهه‌های 70 و 80 سر برآوردند که به پیروی از سروش، خواستار و هوادار دینی بودند که با دموکراسی و آزادی و حقوق بشر جمع شود. سروش، بی‌اغراق، مهمترین متفکر و مؤثرترین روشنفکر ایران در دوران پس از انقلاب بوده و نیروهای اجتماعی دموکراسی‌خواه جامعۀ ایران، بیشترین تأثیر فکری را از او گرفته‌اند. ولی در این سه دهه، همه چیز هم بر وفق مراد این «مرادِ پرمرید» پیش نرفته است.  کاخ بلندی که او سنگ‌سنگش را به سرمایۀ صبر و عقل بنا کرده، اینک با کلنگ نقد بی‌سابقۀ شاگردانش مواجه شده و چه بسا، که از باد و باران بیابد گزند! برخی از شاگردان و دوستدارانش هم، بی‌سروصدا از دین خارج شده‌اند. در نقد او چیزی نمی‌نویسند ولی دیگر به آموزه‌هایش اعتقادی ندارند. این عده، خودشان را لیبرال‌دموکرات‌هایی می‌دانند که سروش درِ خروجیِ دین را به آن‌ها نشان داده است و اکنون از بیرون در، متعجبانه به ادامۀ سکونت استاد در این «خانۀ قدیمی» می‌نگرند. سروش اما دین را خانه‌ای می‌داند همچون زبان و وطن. او زبان فارسی و سرزمین ایران را هم خالی از عیب و ایراد نمی‌داند؛ اما وداع با وطن و زبان را، بدرودی غیر عقلانی و هویت‌سوز می‌داند. او معتقد است خانۀ دین معنابخش و قراربخش و هویت‌بخش است و این خانه را هم مثل خانه‌های «وطن» و «زبان» باید مرمت کرد؛ ولو که این مرمت و بازسازی، سال‌ها طول بکشد و همتی بخواهد همچو همت حکیم طوس. دربارۀ عبدالکریم سروش و پروژۀ فکری‌اش، دو رأی منتقدانۀ متضاد هم در محافل فرهنگی وجود دارد. برخی سروش را قدیس مانوئل ایران معاصر می‌دانند. یعنی نیک‌مردی که قلبش دیندار نیست ولی عقلش دینداری را برای جامعه لازم می‌داند. ادامه مطلب “مصاحبه هومان دوراندیش با سروش دباغ: عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست”

فضای مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی هستند که با اینکه عمر خیلی زیادی ندارند، توانسته اند به خوبی در زندگی مردم جا باز کنند. مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروه های اجتماعی متفاوت در فضای مجازی کنار هم آمده اند و از فاصله های بسیار دور در دنیای واقعی، از این طریق با هم ارتباط برقرار می کنند. امروزه روش های ارتباطی با دیگران از طریق اینترنت افزایش یافته است. پست الکترونیک، پیام های کوتاه، چت روم ها، وب پایگاه ها و بازی ها، روش هایی برای گسترش و حفظ روابط اجتماعی شده اند. روزانه نزدیک به چهارصد میلیون نفر در سراسر دنیا از اینترنت استفاده می کنند و یکی از کاربردهای اصلی اینترنت، برقراری ارتباط اجتماعی با دیگران است. شاید عیب اصلی ارتباط های اینترنتی آن است که ارتباط در فضای مجازی، اساساً بر متن استوار است و بنابراین، از نشانه های بصری و شنیداری در تعامل های رو در رو بی بهره است. ادامه مطلب “اخلاق در دنیای مجازی”

آیا متخصص اخلاق ممكن است؟ آیا برای زیست اخلاقی اساسا نیازی به متخصص و فردی خبره در حوزه اخلاق وجود دارد؟ این اصلی‌ترین سوالی بودكه در نشست معرفت‌شناسی اخلاق مطرح شد و سخنرانان آن هر كدام سعی كردند از زاویه نگاه خود به آن پاسخ دهند.
مصطفی ملكیان، فیلسوف اخلاق در پاسخ به این سوال ضمن تاكید بر اهمیت شهودهای اخلاقی اما آنها را برای زیست اخلاقی كافی ندانست كه به همین علت برای جبران این كاستی ناگزیر از مراجعه به شخصی هستیم كه در اخلاق متخصص و قابل اعتماد باشد. ادامه مطلب “گزارش روزنامه اعتماد از پنجمین همایش نظام اخلاقی مولانا”

سروش دباغ: « از بخت شکر دارم و از روزگار هم ». اخیرا دوره 12جلسه ای « فلسفه کیر که گارد» را به پایان رساندم. برای اولین بار بود که کیر که گارد را به نحو مبسوط و به صورت یک course، تدریس می کردم، شخصا در این دوره بسیار آموختم و از گفت و شنود با حاضران در کلاس لذت بردم؛ تو گویی سفر فکریِ درس آموز و دل انگیزِ 4-3 ماهه ام دیروز در «بنیاد سهروردی» به اتمام رسید. کتاب An Introduction to Kierkegaard، نوشته Peter Vardy، تکست اصلیِ این دوره بود…. بنا دارم از هفته بعد دورۀ ” فلسفه اسپینوزا” را آغاز کنم. باروخ اسپینوزا و سورن کیر که گارد، به همراه لودویگ ویتگنشتاین و ایمانوئل کانت، چهار فیلسوف محبوب من اند، فیلسوفانی که سالها در هوای ایشان دم زده و چند صباحی از پشت پنجره ایشان به دنیا نگریسته و به تعبیر ویتگنشتاین، تحول گشتالتی ای را تجربه کرده و فراوان آموخته ام. ادامه مطلب “درس‌گفتار فلسفه اسپینوزا از سروش دباغ”

دین در شکل گیری باورها، احساسات و عواطف نقش تاثیرگذاری دارد و در بسیاری از وقایع تاریخی نقش دین را می توان به عنوان یک نقش غیر قابل تردید به حساب آورد. از جنبش تنباکو تا انقلاب اسلامی هرچه به پیش رفته ایم نقش سیاسی و اجتماعی دین در جامعه ما پررنگ تر و جدی تر شده است. اما هرچه حضور سیاسی و اجتماعی دین پررنگ تر می شود، آسیب هایی نیز به تبع به دنبال خواهد داشت. از این رو بررسی و ارزیابی نقادانه کارنامه سیاسی و اجتماعی دین می تواند نقاط ضعف و قوت حضور دین در عرصه سیاست و جامعه را واکاوی نماید. ادامه مطلب “مناظره حسن محدثی و علیرضا قائمی نیا با عنوان ارزیابی کارنامه دین (1)”

دکتر عماد افروغ, استاد جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس و نماینده سابق مردم تهران در نخستین روز از مراسم گرامی داشت هفته پژوهش در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی از دوگانگی های معروف در علوم انسانی گفت و موانع رشد و توسعه علوم انسانی در ایران را واکاوید.
دکتر افروغ یکی از انحرافات فراگیر علوم انسانی را ناشی از دوگانگی ذهن و بدن, که از دکارت نشات گرفته است دانست و دوگانگی های دیگری همچون عقل و عشق را از انحرافات دیگر دانست. وی بیان داشت که می توان بین این دوگانگی ها ارتباطی دیالکتیکی کشف کرد و به وحدت در عین کثرت دست یافت.
دکتر افروغ همچنین به کمیت زدگی و غلبه عدد و رقم علوم انسانی در ایران پرداخت و توجه زیاد به امتیازات و نوشتن مقاله isi را جمله موانع رشد علوم انسلنی دانست. دکتر افروغ توحه به فلسفه ملاصدرا جهت کشف وحدت میان دوگانگی ها و دور شدن از رقابت های کمی را, راه حلی برای حل این معضل بر شمرد. ادامه مطلب “سخنرانی عماد افروغ با عنوان «پژوهش و علوم انسانی»”

در نامه‌ی این نوبت به نظرم رسید، بر خلاف نوبت‌های قبلی و بعدی، صرفا فهرستی از دل‌خوشی‌های کوچکی که به شکل بداهه به ذهنم می‌رسید و به امید این‌که به دستتون برسونم نوشتم رو تقدیم کنم. این قبیل لذت‌های کوچکِ ظاهریِ پیش پا افتاده‌‌ی رایگانی که لیستشون پایان نداره، اگر «آن»شون بیشتر دریافته شه و با «آهستگی» و «تمرکز حواس» تجربه بشن، گاهی بیش از لذت‌های ظاهراً بزرگ‌تر زندگی رو خوش و باطراوت می‌کنند. جایگزین بقیه‌ی منابعِ غنی‌ترِ معنابخش (عشق، هنر، فرزند، دوستی، خدا و بهتر کردن زندگی دیگران) نیستند، اما با این‌که جداگانه شاید کوچک و پیش پا افتاده به نظر برسند، در کنار هم، انباشتِ همین لذت‌های کوچکِ رایگانِ تکرارپذیر خودش می‌تونه یکی از منابع معنابخش به زندگی بشه. نشاطمون رو هم برای بالیدن و خوش‌تر و نیکوکارانه‌تر و ازشمندتر کردن زندگی افزایش می‌ده. اگر روحیه، هنر و مهارت‌های نعمت‌بینی، لذت بردن ازشون و قدرشناسی تقویت بشه، مجموع همین لذت‌های کوچک می‌تونه پایه و مایه‌ای باشه برای بهتر گذشتن اوقات. چنان‌که روشنه لذت بردن، بیشتر به «امکانات ذهنی» نیاز داره تا «امکانات عینی». به تعبیر دیگه منبع لذت بیشتر «درونی»ه تا «بیرونی» و از این منبع نه فقط از طریق محرک‌های حسانی و فیزیکی، بلکه با خیالِ قوی و پروده هم می‌شه بهره برد. «نرم‌افزارهای لذت» مهم‌تر از «سخت‌افزارهای لذت»اند… ادامه مطلب “۵۰۰ دل‌خوشیِ کوچک معنابخش”

 غلامعلی حداد عادل: برای روشن شدن فرق بین تهمت و سوال: اگر کسی از کسی بپرسد آیا این صحت دارد که شما فرزند نامشروع پدر و مادر خود هستید؟ به نظر شما این سوال است یا تهمت؟ ادامه مطلب “حداد عادل و مغالطه قیاس مع‌الفارق”