نظریه خداباوری گشوده چه می‌گوید؟

نظریه خداباوری گشوده چه می‌گوید؟
نظریه خداباوری گشوده چه می‌گوید؟
۴٫۸ (۹۶%) ۵ votes

مسئله شر از دیرباز مشکل مهمی در مقابل وجود خدای قادر مطلق، عالم مطلق و خیرخواه محض بوده است. صورت کلاسیک مسئله شر چنین است:

الف- خداوند قادر مطلق، عالم مطلق و خیرخواه محض وجود دارد.

ب- قادر مطلق، قدرت جلوگیری از شر را دارد.

پ- عالم مطلق، به وجود شر آگاه است و می داند چگونه آن را برطرف کند.

ت- خیرخواه محض، اراده برطرف کردن شر را دارد.

ث- وجود شر با وجود قادر مطلق، عالم مطلق، و خیرخواه محض در تناقض است.

ج- شر وجود دارد

پس

چ- این مجموعه متناقض است

خداباوران سعی کرده اند به این مسئله پاسخ بدهند و از این مجموعه رفع تناقض کنند. برای این که از این مجموعه رفع تناقش بشود یا باید قادر مطلق بودن یا عالم مطلق بودن یا خیرخواه محض بودن یا دو تا از این سه مورد و یا هر سه آن ها حذف بشوند یا تغییری در تعاریف آن ایجاد بشود و یا وجود شر، انکار بشود. تقریبا تمام دفاعیات سنتی حول محور انکار شر می گشت برخی انکار مستقیم بود و برخی سعی می کردند تا با جرح و تعدیل هایی در معنای شر و تناسب آن با حکمت خداوند به معضل شر پاسخ دهند.

در میان پاسخ های جدیدتر آلفورد نورث وایتهد و برخی از پیروانش همچون دیوید گریفین سعی کردند تا با زیر سوال بردن قدرت مطلق خداوند به مسئله شر پاسخ دهند. آن ها علم مطلق و خیرخواهی محض خداوند را می پذیرفتند اما باور داشتند که خداوند قدرت برطرف کردن شرور موجود را ندارد و شر واقعا موجود با الوهیت خداوند ناسازگار نیست. اما در ربع چهارم قرن بیستم میلادی وسط فیلسوفان دینی همچون کلارک پین هوک، ریچارد رایس، جان ساندرز، ویلیام هاسکر، و دیوید بازینجر نظریه ای مطرح شد که به واسطه جرح و تعدیل در علم مطلق خداوند یا به عبارت بهتر با انکار علم پیشین خداوند و مغایرت آن با اراده آزاد سعی داشت تا ناسازگاری وجود شر با وجود خداوند قادر مطلق و عالم مطلق و خیرخواه محض را برطرف کند.

قائلان به خداباوری گشوده ( open theism ) می گویند انسان دارای اراده آزاد است به این معنا که بتواند به گونه ای دیگر هم رفتار کند همچون مولوی که می گوید:

این که فردا این کنم یا آن کنم

این دلیل اختیار است ای صنم

بنابراین اقتضای اراده آزاد داشتن انسان ها این است که افعالی که صورت گرفته یا صورت خواهد گرفت می توانست به گونه ای دیگر هم صورت پذیرد یعنی وقوع این افعال ممکن بود و نه ضروری. از سوی دیگر، قائلان به خداباوری گشوده علم مطلق خداوند را می پذیرند به این معنا که خداوند به صدق و کذب گزاره ها علم دارد یعنی می داند کدام گزاره صادق است و کدام یک کاذب است. به عنوان مثال خداوند می داند که تهران پایتخت ایران است یا می داند که درون یخچال خانه الف چیست و قس علی هذا. علاوه بر آن خداوند نسبت به گزاره های ضروری حتی در آینده هم علم دارد مثلا می داند که مجموع زوایای داخلی مثلث در حال حاضر ۱۸۰ درجه است و در آینده نیز ۱۸۰ خواهد بود. اما آیا خداوند به ممکنات که هنوز رخ نداده اند نیز عالم است؟ بنا بر عقیده این دسته از اندیشمندان، این قبیل موضوعات از دایره شمول علم خداوند خارج اند و این البته نقصی برای عالم مطلق بودن خداوند به حساب نمی آید بلکه بنابر اقتضای ممکن بودن آن ها، اصولا قابلیت صادق بودن یا کاذب بودن برای این قبیل موضوعات متصور نیست که بعد بگوییم خداوند به صادق بودن یا کاذب بودن آن افعال عالم است یا نیست. با این وصف و بر طبق نظر قائلان به خداباوری گشوده چون شرّ ناشی از اراده آزاد آدمی است و اراده آزاد آدمی مستلزم پذیرفتن ممکن بودن افعال در آینده است و از آن جا که علم خداوند فقط به گزاره های صادق یا کاذب تعلق می گیرد پس وجود شر با عالم مطلق بودن خداوند ناسازگار نیست.

نظریه خداباوری گشوده البته بی نقص نیست مثلا این نظریه در صورت اولیه خود نسبت به شرور طبیعی چه موضعی دارد؟ یا اگر گزاره های ناظر به آینده نه صادق اند و نه کاذب، پس چه هستند؟ و یا پیش گویی هایی که در متون مقدس دینی و مذهبی وجود دارد ناشی از چیست؟ ایا مهمل اند یا واقعا خبر از آینده می دهند؟ با این حال هنوز عمر چندانی از ابراز این نظریه نگذشته و می تواند با پاسخ گویی به نقدها و جرح و تعدیل در آن، راهی نو به سوی پاسخ به معضل شر بگشاید.

.


.

نظریه خداباوری گشوده چه می‌گوید؟

نویسنده: وحید حلاج

.


.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *