صدانت

«نیایش» خصوصا و «مناسک و شعائر» عموما، سلسله‌یی از کارکردهای اجتماعی دارند که در این نوبت به آنها نمی‌پردازم. در اینجا، بحث خود را تنها به جنبه‌های فردی یا به تعبیر بهتر کارکردهای فردی نیایش و به جا‌آوردن و گزاردن مناسک و شعائر دینی منحصر می‌کنم. برای آنکه به بیان خود سامان منطقی بخشم به یک نکته ساده در روانشناسی اشاره می‌کنم.

شخصیت و منش هر انسانی از پنج ساحت تشکیل شده است، سه ساحت اول را «ساحت‌های درونی» و دو ساحت آخر را «ساحت‌های بیرونی» می‌نامیم. اینکه هریک از ما جنبه‌یی بی‌همتا و جانشین‌ناپذیر داریم به واسطه آن است که ما در این پنج‌ساحت با یکدیگر فرق داریم. ادامه مطلب “کارکردهای مناسک و شعائر دینی ، مصطفی ملکیان”

سید حسن اسلامی : از بد حادثه (شاید هم از خوش حادثه) محل اقامتم، در حدود ۳۰۰ متری باغ وحش بزرگ فرانکفورت است. همان روز اول، میزبان به من گفت برای آن که گم نشوم و مسیر را اشتباه نروم، همیشه یادم باشد که نزدیک باغ وحش هستم و این هم دیوارش. در همه مدت اقامتم هر روز از برابر این باغ وحش می‌گذشتم و صدای برخی از حیوانات را نیز بامدادان می‌شنیدم و گاهی بوی تعفن محل زندگی آن‌ها آزارم می‌داد. به هر صورت، پس از چند روزی تصمیم گرفتم که حق همسایگی (و از نظر کسانی که داروینی فکر می‌کنند حق خویشاوندی) را به جای آورم و سری به باغ وحش بزنم؛ البته نه برای تفریح و لذت، که برای آموختن.

ادامه مطلب “حق همسایگی و دیدار با حیوانات، سید حسن اسلامی”

آزمایش های ذهنی یا فکری (thought experiments) از آن دسته ابزار فلسفه ورزی است که فیلسوفان در شاخه های مختلف اعم از اخلاق، دین، ذهن، متافیزیک و… می توانند از طریق آن استدلالات خود را پیش ببرند. بحقیقت، آزمایش های ذهنی خود به تنهایی استدلال نیستند بلکه می توانند مقدمات یک استدلال را تشکیل دهند. من با دنیل دنت، فیلسوف ذهن آمریکایی، موافقم که آزمایش های ذهنی سبب می شوند تا شهود های فلسفی ما جهش کند و محتوای آزمایش ذهنی مورد نظر را بپذیریم. در کلام دنت، آزمایشهای ذهنی نوعی “پمپاژهای شهود” (intuition pumps) هستند.
ادامه مطلب “مصاحبه روزنامه اعتماد با حسین دباغ پیرامون ” آزمایش های ذهنی “”

كتاب “الدين وأسئلة الحداثة” (دين و پرسش‌های نو) شامل مجموعه‌ى چهار گفتار با چهار انديشمند معاصر (از جمله مصطفی ملکیان) در باب نيازها و پرسش‌ها نو از دين است.
مصاحبه‌شوندگان همگي از اساتيد برتر حوزه الاهيات، فلسفه و كلام اسلامى هستند كه پاسخ‌های مبسوطی به پرسش‌های الرفاعى عرضه مي‌كنند.
متن هريک از این مصاحبه‌ها پيش‌تر در نشريه «قضايا اسلامية معاصر» منتشر شده بود؛ اما با وزيدن طوفان سهمگينِ انديشه و عمل «داعش»، بارقه جمع‌آورى و انتشار اين مجموعه در غالب واحد شكل گرفت. ادامه مطلب “الدين وأسئلة الحداثة (محمّد اركون، مصطفى ملكيان، عبدالمجيد الشرفی، حسن حنفی)”

این نوشتار در پی قدرشناسی از نظریه رویای رسولانه است. قدرشناسی هم به معنای تقدیر (و نه تکفیر) نسبت به صاحب نظریه و هم به معنای شناخت قدر نظریه و تعیین حدود قوت و ضعف آن. در وجه نخست، این نظریه، نشانگر تلاشی اندیشمندانه در کاوش دینی است و خود پاسخی به ضرورت اساسی در شناخت باورهای دینی رایج در جامعه و جهان ماست و از همین بابت، در خور تقدیر و حتی استقبال. در وجه دوم، هیچ نظریه ای مصون از خطا نیست و مستحق آن است که در ترازوی ارزیابی قرار گیرد. هر نظریه ارزیابی شده، هم با قوت ها و هم با ضعف هایش، راه رشد اندیشه را هموار می کند… ادامه مطلب “تاملی بر نظریه رویای رسولانه دکتر عبدالکریم سروش، خسرو باقری نوع پرست”

این روزها مصادف است با سی و نهمین سالگرد وفات دکتر علی شریعتی؛ معلم انقلاب و روشنفکرِ دینی برجستهٔ معاصر. تاکنون توفیق داشته‌ام به تفاریق، دربارهٔ «کویری‌ات»، «اسلامی‌ات» و «اجتماعیاتِ» شریعتی بنویسم و سخن بگویم و از طریق بازخوانیِ انتقادی میراث شریعتی، دِین خود را به آن بزرگوار ادا کنم. [۱] نیازی به تذکار و تکرار نیست که بارقه‌های نبوغ در این اندیشمند خلاق و متفکر مفهوم ساز موج می‌زد؛ نثر سحار و قدرت سخنوری کم‌نظیر نیز، شریعتی را از کثیری ازهم‌نسلان و اقرانش متمایز کرده بود.

آنچه مرا به نوشتن این سطور راغب کرد، انتشار مقالهٔ دوست عزیز، دکتر بیژن عبدالکریمی، تحت عنوان «شریعتی و پرسش بنیادین ما» [۲] بود.  چنانکه درمی‌یابم، در این نوشتار که به مناسبتفرارسیدن سالگشت درگذشت شریعتی منتشر شده، نویسنده مرتکب خطاهای متعددی شده است. در ادامه می‌کوشم با استشهاد به فقرات مختلفِ نوشتهٔ ایشان، بدان‌ها بپردازم ادامه مطلب “شریعتی و چالش‌های بی بنیاد ، سروش دباغ”

اسلام‌شناسی در غرب دارای سنت دیرینه ای است که شناخت و بررسی آن می تواند موضوع بسیار خوب و مناسبی برای یک تحقیق جامع باشد اما از آنجایی که ما در نظر داریم در این بحث بیشتر به وضعیت حاضر اسلام‌شناسی در غرب بپردازیم سئوال ابتدای من از شما این است که شما به خوبی می دانید که دو سنت اسلام‌شناسی در غرب هم اکنون در جریان است. یکی بر اساس همان سنت دیرینه و قدمایی خود حرکت می کند که دارای ویژگی های خاص خود نیز هست و من تمایل دارم که شما مختصرا آن سنت را نیز توضیح دهید و یکی سنت اسلام شناسی در دنیای معاصر است که بیشتر به مناسبات اسلام و غرب می پردازد و تا حدودی هم می توان گفت که سنت اسلام سیاسی را بیشتر مد نظر دارد. به نظر شما این دو سنت دارای چه ویژگی و بن مایه های معرفتی است؟ ادامه مطلب “گفتگو با حسن انصاری درباره سنت اسلام‌شناسی در غرب”

روز جمعه بیست و هشتم خرداد برنامه «امضاء» میزبان چهره ماندگار فلسفه استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی بود. این برنامه که به مدت پنجاه دقیقه از آنتن شبکه سه سیما پخش شد، سرشار از سوالات و مطالب حکمی و فلسفی بود. دکتر دینانی، فلسفه را «عشق به دانستن» و عرفان را «دانستن عشق» معنی کرد. پرداختن به اندیشه های علامه طباطبائی و هانری کوربن از زبان دکتر دینانی و پرسش و پاسخ در باب ماهیت سوال، از دیگر بخش های این برنامه بود.

وی در ۵ دی سال ۱۳۱۳ در شهر درچه روستای دینان از توابع خمینی شهر که امروزه جزو شهرستان خمینی شهر اصفهان است بدنیا آمد ، پس از تحصیل ابتدائی در روستای خود، در مدرسه علمیه نیم آورد اصفهان به تحصیلات دینی مشغول شد، پس از گذراندن دوره سطح و مقدمات فلسفه، سال ۱۳۳۳ وارد حوزه علمیه قم شد و ضمن تحصیل خارج فقه و اصول نزد مراجع بزرگ، نزد علامه طباطبائی به فراگیری فلسفه پرداخت.

وی شاهد مباحث فلسفی هانری کربن (فرانسوی) و علامه طباطبایی نیز بود، فلسفه را در اصفهان نزد حکیم ضیاء پور شروع کرد و در قم در سطح عالی با علامه طباطبائی به پایان رساند و از شاگردان خاص وی شد.

ادامه مطلب “گفتگو با دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی در برنامه امضا”

ادامه مطلب “جلسه دوم کارگاه روش‌شناسی نقد هوش‌ورزی و تحلیل منطقی ، دکتر احمد پاکتچی”

پرسش اصلی در این نوشتار این است: آیا رژیم غذایی گوشتخوارانه از منظر اخلاقی دفاع پذیر است؟ به بیان دیگر، آیا انسانها اخلاقاً حق دارند که برای تأمین خوراک خود جان حیوانات دیگر را از ایشان سلب کنند؟ ادامه مطلب “مقاله آرش نراقی با عنوان «فضیلت گیاه‌خواری»”