فرهنگ ما نگاهی وسواسگونه به خوشبختی دارد، ولی اگر مسیر رضایتبخشتری وجود داشته باشد چه؟ امیلی اصفهانی اسمیت نویسنده میگوید خوشبختی میآید و میرود، ولی داشتن معنا در زندگی — خدمت به چیزی فراتر از خود و پرورش بهترین در درون خود — به شما چیزی برای محکم نگه داشتن برای خودتان میدهد. با پیشنهادهای اسمیت برای چهار ستون یک زندگی معنادار در مورد تفاوت خوشبخت بودن و داشتن معنا در زندگی بیشتر بیاموزید. ادامه مطلب “امیلی اصفهانی اسمیت: زندگی چیزی بیش از خوشبخت بودن است”
فایل صوتی مختصر زیر، بخش اول سخنرانی دکتر محمدمهدی اردبیلی با عنوان “چرا فلسفه ؟” در دانشگاه شهید چمران اهواز است که به همت انجمن علمی-دانشجویی “کتاب و اندیشه” در تاریخ ۱۹ مهرماه ۱۳۹۶ برگزار شد و به بررسی و تحلیل ضرورت فلسفه اختصاص داشت. در این سخنان ابتدا به انتقادات مخالفان فلسفه مبنی بر بیهوده یا بیثمر بودن آن پاسخ داده میشود و در انتها به امکانات و رسالت فلسفه در جهان امروز اشاره میشود. ادامه مطلب “سخنرانی محمدمهدی اردبیلی با عنوان «چرا فلسفه ؟»”
در این مصاحبه که در مجلهی تفکر (شمارهی ماه آوریل، سال 1992) منتشر شده است، ریچارد پاول تفکر نقادانه و موضوعات پیرامون آن را به اختصار شرح میدهد. تعریف تفکر نقادانه، اشتباهات رایج در ارزیابی آن، رابطهی آن با مهارتهای ارتباطی، اعتماد به نفس، یادگیری گروهی، ایجاد انگیزه، کنجکاوی، مهارتهای شغلی برای آینده و …
ادامه مطلب “گفتگو با ریچارد پاول؛ «تفکر نقادانه؛ پرسشها و پاسخهای بنیادین»”
زادروز دکتر محمد مجتهد شبستری فرصتی است مغتنم برای یادآوری و حقگزاری یک عمر حیات فکری مبارک این استاد گرامی و کمنظیر. چنان که حیات مادی ما از جمله در گرو ضربان قلب و تداوم دم و بازدم است، حیات معنوی و فکری ما هم در گرو روانیِ مدامِ روح و روان و ذهن و فکر است، ضربانی مستلزمِ نوشدنِ مستمرِ پرسشهای حیاتی و روشنتر شدنِ دامنهی مسألههای بنیادین. اندیشهوران پیشرو و هنرمندان مبدع و سالکان پایا و پویای وادی معرفت رکنِ کانونیِ تداومِ ضربانِ روح و روان و ذهن و فکر اند، نه تنها در مقیاس فردی، بلکه در مقیاس اجتماعی و نسلی. به این معنا، اندیشهورانِ پیشگام بر گردن جامعه حق حیات دارند. محمد مجتهد شبستری از جملهی چنین اندیشمندانی است. ادامه مطلب “فراتر از اجتهاد در اصول و فروع”
پروژهی فکری نواندیشان دینی (به ویژه نواندیشان دینیِ ایرانی) را به شیوههای مختلفی تبیین همدلانه کردهاند.[1] شیوهی رایج آن است که نواندیشی دینی را پروژهای شبیه پروژهی فکری روشنفکران عصر روشنگریِ قرن هجدهی اروپا، مثل دیدرو، ولتر، روسو، مونتسکیو، کانت و غیره دانست. این روشنفکران عصر روشنگری همگی به شیوههای مختلف به دنبال آزادی، پیشرفت، مدارا و حکومت قانون بودند و با انحصار کلیسا و درهمآمیختگی دین و سیاست مخالف بودند. مطابق این تبیین، نواندیشان دینی همان «روشنفکران» دینیاند که با روشنفکران عصر روشنگری تفاوت بنیادینی ندارند؛ تفاوتی اگر باشد تنها در تفاوت بستر ایرانی-اسلامی قرن بیستم-بیست و یکم با بستر اروپای مسیحی قرن هجدهم است و نیز اینکه روشنفکران دینی ایرانی حالا نگاه نقادانهتری به تواناییهای عقل بشری و آمال و آرزوهای تجددِ برخاسته از عصر روشنگری دارند. ادامه مطلب “شبستری و راه و رسم سقراطی”
عشق اول کی ز دل بیرون شود! (مولوی)
اگر چه «معلم» بازنشسته نشدم، اما «معلم» استخدام شده بودم و در موقعیتهای کاری مختلف هیچگاه از پوست معلمی خارج نشدم. پس از سی سال کار؛ جذابترین لحظههای زندگی برایم درخشش برقی بود در چشمانِ دانشآموز و دانشجویی که راهی نو برای نگریستنی متفاوت مییافت و من اندک سهمی در این راهیابی داشتهام، و تلخترین لحظهها هنگامی بود که به هر علت، بهرغم تلاشهایم، خود را در گشودن روزنهای در این باره، ناکامیاب مییافتم.
مهمترین رخداد فرهنگیِ مقارن با آغاز پاییز، در تاریخ فرهنگی ایران معاصر، بازگشایی مدارس در یکم ماه مهر است؛ مدارسی که ذیل نهاد «آموزشوپرورش»، هدایت میشوند. نهادی که میتوانست نقشی بسیار مهم و زیربنایی در توسعه داشته باشد، اما به دلیل ضعفهای بنیادی و ساختاری از ایفای نقش حیاتی خود باز مانده است. ادامه مطلب “گریزی به آموزشوپرورش، در آستانۀ «مهر»ی دیگر”
مصطفی ملکیان: موردی که در قرآن به خاطر تقدیم و تأخیر مشکل به وجود میآید مشکل تطورات اندیشگی قرآن است. بعضی میگویند اصلاً در قرآن تطورات اندیشگی وجود ندارد و سخن خدا را از روز اول تا روز آخر یک سخن بوده. معلوم نیست در قرآن اول این اندیشه گفته شده بعد آن اندیشه، یا اول آن اندیشه گفته شده و بعد این اندیشه. با فرض اینکه این تطورات اندیشگی در قرآن وجود دارد ما نمیدانیم آخرین اندیشهی قرآن کدام مورد است. کتابهای یک متفکر را زمانبندی میکنند تا بفهمند این کتابها را کی نوشته تا آخرین کتاب را آرای او بدانند. اگر ترتیب این کتابها به هم بخورد شما نمیدانید آخرین رای شخص چه بوده است. ادامه مطلب “نمونه هایی از تطورات اندیشگی در قرآن”
اهورا پارسا: نسحه ی pdf کتابی که در اختیار دارید، یکی از کاملترین کتاب هایی است که زندگی و شخصیت اسپینوزا و همچنین آرای او در کتاب اخلاق به دقت بررسی کرده است. امیدوارم بتوانم نظرات سیاسی او در رساله ی سیاست و رساله ی الهی سیاسی او را در تألیف بعدی نیز بیاورم. ادامه مطلب “کتاب «اسپینوزا که می اندیشید…؟»”
شاعران میگویند: «رؤیای بزرگتر شدن خوب نبود / ای کاش تمام عُمر کودک بودیم». و میگویند: «بیا ساده مثل چکاوک شویم / بیا بازگردیم و کودک شویم»، اما آیا بازگشت به کودکی ممکن است؟ بازگشت به کودکی یعنی چه؟ بازیابی و بازپروری چه روحیاتی میتواند ما را دوباره کودک کند؟ و اساساً بازیابی تمام روحیات کودکانه، خوب است؟
البته که کودکان احوال و روحیاتی دارند که بهتر است از آن عبور کنند و ما نیز بهتر است به آن باز نگردیم. از باب مثل میتوان به خودگزینی کودکان اشاره کرد. کودکان همه چیز را برای خود میخواهند و باید به مرور یاد بگیرند که در مواقعی، بهتر است دیگری را بر خود ترجیح دهند. یا اینکه کودکان اغلب کفّ نفس ندارند و نمیتوانند با عاقبتاندیشی و دورنگری، از برخی خوشایندها و لذتها صَرفِنظر کنند. کودکان نوعی لذتگرایی ناسنجیده دارند که اگر مراقبت بزرگسالان و والدین نبود، چه بسا این لذتگرایی ناسنجیده، زندگیشان را تباه میکرد.
مطابق آموزه برونگرایی در محتوا، محتوای دستکم برخی از حالات التفاتی شخص به واسطه محیط او تشخّص مییابد. برونگرایی که در سه دهه اخیر به دیدگاهی غالب در فلسفه ذهن تبدیل شده است، خود تقریرهای متفاوتی دارد. به ویژه، درباره اینکه در موارد فقدان مرجع، محتوای اندیشه شخص چیست. از جمله مسائلی که برونگرایی پدید آورد این است که آیا برونگرایی با آموزه دسترسی ویژه سازگار است یا نه. مطابق این آموزه شهودی، در شرایط متداول ما به صورت پیشینی (یعنی بدون نیاز به تجربه) میتوانیم بدانیم که محتوای حالات التفاتیمان چیست. در سه دهه اخیر، برهانهای متفاوتی به نفع این ادعا طراحی شده است که برونگرایی در محتوا با آموزه دسترسی ویژه ناسازگار است. مسئله سازگاری میان برونگرایی و معرفت پیشینی به محتوای حالات ذهنی ، خود شامل دو مسئله کوچکتر است: مسئله دستیابی و مسئله پیامد. مسئله دستیابی این است که اگر محتوای یک حالت ذهنی به واسطه امور خارجی متشخص شود، چگونه میتوان به آن محتوا معرفت پیشینی داشت. در مسئله پیامد، پرسش این است که صدق هر دو آموزه برونگرایی و دسترسی ویژه به محتوای حالات ذهنی ، چه نتایجی میتواند دربرداشته باشد، و آیا این نتایج پذیرفتنی هستند یا نه. ادامه مطلب “سخنرانی «برونگرایی و معرفت پیشینی به محتوای حالات ذهنی» از محمود مروارید”
