صدانت

موضوع این نوشتار یکی از بن‌بست‌های بزرگ سیاست‌ورزی، خصوصا در جامعه و زمانه‌ي ما ست. این آفت یا بن‌بست یا گرفتاریِ سیاست را اجمالا «فرهنگ‌گرایی» می‌خوانم. فرهنگ‌گرایی، نه تنها فهم ما از سیاست را کاملا مختل می‌کند و به بن‌بست می‌کشاند، بلکه در عمل نیز ما را به نوعی تعطیلی سیاسی و بن‌بست عمل اجتماعی، می‌رساند. این بحث از آن جهت مهم است که خصوصا در سال‌های اخیر، پس از دشواری‌هایی که جامعه در ساحت رسمی سیاست و ساخت سخت قدرت تجربه کرد، زمینه‌ای بسیار مستعدی برای بدبینی به سیاست و درنتیجه، برای رواج ایده‌ی گریز و پرهیز از سیاست، فراهم شده است. مراد از فرهنگ‌گرایی در این نوشتار رأی و روی‌کردی خاص به امر اجتماعی و امر سیاسی و نسبت فرد و اجتماع است. مطابق این رأی و روی‌کرد، فرهنگ نسبت به دیگر ساحت‌‌ها و حوزه‌های زندگی فردی و جمعی اصالت، تقدم، و تعیین‌کنندگی دارد، آن هم نه‌تنها از نظر هستی‌شناختی و وجودی، بلکه در هر سه مقام توصیف و تحلیل، تبیین علت‌کاوانه، و هم تجویز. یعنی مطابق این روی‌کرد، هر تغییر و ثبات معنادار و دیرپا در ساحت سیاست و اقتصاد و اجتماع تنها از راه تغییری فرهنگی می‌تواند حاصل شود. بنابراین، در جامعه‌ی ما و نزد اغلب فرهنگ‌گرایان ایرانی، فرهنگ‌گراییِ ناظر بر اوضاع و احوال ایران، ایده‌ای است که مطابق آن، فرهنگ مهم‌ترین ساحت زندگی فردی و اجتماعی است؛ و فرهنگ است که بود و نمود و قوام و دوام و اوضاع و احوال دیگر ساحت‌های زندگی فردی و جمعی را تعیین و تبیین می‌کند. فرهنگ‌گرایی در برخی از تعابیر حداکثری‌اش، علاوه بر این، این ایده را مطرح می‌کند که مواد و مصالح سازنده‌ی دیگر حوزه‌های زندگی اجتماعی همگی خود از جنس فرهنگ ‌اند، و صرفا چینش یا تعین سیاسی یا اقتصادی یافته‌اند. فرهنگ‌گرایان معانی مختلفی از فرهنگ مراد می‌کنند، و همین آن‌ها را از یک‌دیگر متمایز می‌کند. در ادامه به بررسی گونه‌های مختلف فرهنگ‌گرایی و نقد و آسیب‌شناسی این رای و رویکرد می‌پردازیم. ادامه مطلب “افسون و افسانه‌ی فرهنگ‌گرایی: نقدی بر فرهنگ‌گرایی معنویت‌گرای مصطفی ملکیان”

برنامه تلویزیونی زاویه با موضوع «مطالبات جنبش دانشجویی» با حضور سیدضیاء هاشمی معاون فرهنگی وزیر علوم، داود گودرزی رئیس سازمان بسیج دانشجویی، محمدصادق کوشکی و حمیدرضا جلائی‌پور از اعضای هیات علمی دانشگاه از شبکه چهار سیما روی آنتن رفت. ادامه مطلب “فیلم و صوت برنامه زاویه با عنوان «مطالبات جنبش دانشجویی»”

مولانا راست می گوید که عموم آدمیان به نوعی گرم بازی های این دنیا شده اند. آنچنان سرگرم و مشغول، که حتی اگر تمام سرمایه های اساسی زندگیشان نیز به باد رود، هشیار نخواهند شد. انسان ها کمتر سعی می کنند خود را با پرسش های عمیق مواجه سازند و گریز را بر چالش های عمیق و باطنی ترجیح می دهند. در توضیح این نکته مولانا با ذکر داستانی به عمامه فقیهی اشاره می کند که از پارچه های کهنه پر شده بود، دستار این فقیه اما ظاهری آراسته داشت. مردی در میانه راه با دیدن دستار، گمان برد که، بسیار گران قیمت است. آن را ربود. فقیه نیز در پی اش دوان که بدان دزد بگوید پارچه ارزشمندی در آن نیست. ادامه مطلب “زندگی ، بازی دلهره آور”

حقیقتی که زندگی را از گرما بیندازد، چه لطفی دارد؟ حقیقتی که به کار زندگی نیاید، از تبار مرگ است. مثل مرگ، تلخ و مثل مرگ، شایسته‌ی گریز.

اما اگر بپذیریم که حقیقت، تنها تا آنجا که در خدمت زندگی است و به بهروزی آدمی یاری می‌کند، ارزشمند است، آیا چراغ سبز و جواز عام به انواع خرافات نداده‌ایم؟

به نظرم می‌رسد مبارزه باخرافاتی ‌که به فردِ معتقد و یا دیگران آسیبی نمی‌زنند، هیچ ضرورتی ندارد. کیست که زندگی‌اش مبتنی بر فقراتی از باورهای ناموجه و بی‌دلیل نباشد؟ چرا باید نگران باورهای بی‌دلیل ولی کارامدی بود که در خدمت تسکین زندگی‌ فرد هستند؟ البته مشروط بر آن که دستمایه‌ای برای آسیب‌زدن به دیگری قرار نگیرند و یا به شکل تحکم‌آمیزی در مناسبات اجتماعی تحمیل نشوند. ادامه مطلب “حقیقت نزدیک به زندگی”

«ابد و یک روز» (سعید روستایی، ۱۳۹۴) فیلمی «ویران‌شهری» (dystopic) است، بدون آن که فیلمی آخر الزمانی باشد. فیلم‌های «آخر الزمانی» (apocalyptic) فیلم‌هایی است که وضعیت ویرانه‌های پایان جهان را نشان می‌دهد، وضعیتی که معدود آدم‌های باقی‌مانده روی زمین، به آدم‌خواری افتاد‌ه‌اند و کسی جز به بقای خود، به هر قیمتی، به چیز دیگری فکر نمی‌کند (مثلا بنگرید به فیلم «جاده» The Road, ۲۰۰۹). «ابد و یک روز» تصویرگر ِ ویران‌شهر یا همان «مدینه‌ی فاسده» است، بی آن‌که سخن از آخر الزمان بگوید. ادامه مطلب “یادداشت یاسر میردامادی پیرامون فیلم ابد و یک روز”

عرض سلام می‌کنم به محضر همه خانم‌ها و آقایان. بحثی که دوستان پیشنهاد کرده بودند و من پذیرفتم بحث «حریم خصوصی از لحاظ اخلاقی» است؛ و آنچه فیلسوفان اخلاق درباره حریم خصوصی گفته‌اند. واقعیت این است که، بدون اینکه قصد خودنمایی داشته باشم، آن‌قدر مباحث درباره حریم خصوصی در ذهنم هست که نمی‌توانم واقعاً حق هیچ کدام را ادا کنم. بیشتر به نظرم آمد که خوب است اسکلت و جغرافیایی کلی از مباحث مربوط به حریم خصوصی را خدمت سروران عرض کنم؛ چون نمی‌توانم هیچ کدام از این مباحت را با فروع و تفصیلات عرضه کنم. این است که شاید بهتر باشد اصلاً از بالا نگاهی به مباحث مربوط به حریم خصوصی بیندازیم، اگرچه در باب هر کدامش فقط گویا طرح سؤال می‌کنیم و به جواب‌ها نمی‌پردازیم؛ یا اگر به جواب‌ها هم بپردازیم جوابی را به عنوان جواب مختار خودمان اتخاذ نمی‌کنیم… ادامه مطلب “سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «حریم خصوصی از منظر اخلاقی»”

بررسی نظام اخلاقی محقق بزرگ محمدحسین اصفهانی (ره) ادامه مطلب “محمود مروارید: از محمدحسین اصفهانی و نظام اخلاقی اش چه میدانیم؟”

«فکرتِ عظیم» شیخ اشراق، همانا تأسیس یک فرهنگ معنوی تمام و کمال است که جامع کلیت معرفت فلسفی است و در عین ‌حال تحقق معنوی کامل خود شخص را نیز هدف خویش قرار می‌دهد. راه اشراق، راه حکمت «اشراقی» احیاشده از [دل حکمت] ایران باستان، نه به راست منحرف می‌شود و نه به چپ. سالکی که گام در این مسیر می‌نهد، نه رسالتش این است که نظریه‌پرداز فلسفه‌ای غافل از غایت حقیقی فلسفه شود و نه ماجراجویی در وادی عرفان و بی‌خبر از خطرهایی که دامنگیر کسانی می‌شود که فلسفه هنوز آنان را به خودآگاهی نرسانده و در برابر انواع و اقسام سراب‌ها، ایمن نساخته است. ادامه مطلب “میراث معنوی اشراق از پروفسور هانری کربن، ترجمه دکتر انشاء‌الله رحمتی”