مقاله عقلانیت مدرن و بحران فقه از حسین واله

مقاله عقلانیت مدرن و بحران فقه از حسین واله

امروزه و با تحولات دنیای جدید، پاره‌ای احکام فقهی در دوران معاصر (یا در برخی نقاط جغرافیایی) – نه به این دلیل ‌که موضوع آنها منتفی شده، بلکه به سبب پیامدهای نامطلوبی که اجرای آنها به دنبال دارد – قابل اجرا نیستند. از این مسئله گاه به «بحران فقه» یاد می‌شود. از جمله راه‌کارهای پیشنهادی برای حل این – به ظاهر -بحران،بازسازی عقلانیت فقهی بر اساس عقلانیت مدرن است. این راه حل به سبب تعهدات شناخت‌ شناسانه سنگین، تجدید نظر در مسلمات اصولی و استفادۀ ناروا از برخی قواعد کلامی، چندان جذابیتی برای سنت‌گرایان ندارد. ضمن این‌که به جای حل مشکل، آن‌ را تنها یک گام به پس می‌راند. این راه حل با اصل مشکل در یک نقطه اشتراک دارد: رویکرد اتمیستی در استنباط احکام شرعی.

برای بحران فقه راه حل‌های گوناگون ارائه شده است. بحث در این باره ادامه دارد. منظور ما از بحران فقه این است که پاره‌ای احکام فقهی در دوران معاصر (یا در برخی نقاط جغرافیایی) – نه به این دلیل که موضوع آنها منتفی شده، بلکه به سبب پیامدهای نامطلوبی که اجرای آنها به دنبال دارد – قابل اجرا نیستند. برای مثال، حرمت ربا از مسلمات فقهی و شاید جزو ضروریات فقه اسلامی است، اما کمتر کسی تردید دارد که نظام اقتصاد مدرن با حذف ربا از معاملات بانکی یک سره در هم می‌ریزد، رقابت اقتصادی و بهره‌وری ناشی از رقابت مختل می‌شود. سامانه های مدیریت و کنترل پولی و افتصادی از دست می‌روند و رشد تولید ملی و جهانی آسیب می‌بیند. احکام فراوان دیگری در ابواب مختلف فقه نیز وجود دارد که محل مناقشاتی از این دست است. ارث زن و مرد و کافر ذمی، حق طلاق، بعضی احکام مرتد و قصاص و حدود از این جمله‌اند.

تلاش‌های بسیاری برای حل این مشکل صورت گرفته است که در دو دستهٔ اصلی طبقه‌بندی می‌شوند. یک دسته در دفاع از این احکام به ضرورت تغییر شرایط عینی و مساعدسازی آن برای اجرای احکام فقه توجه می‌کنند. دستهٔ دیگر تغییراتی در احکام فقهی پیشنهاد می‌کنند. دستهٔ دوم راه‌های متفاوتی را پیموده‌اند.
در این مقاله به معرفی و نقد راه حلی می‌پردازیم که روشنفکری دینی معاصر در ایران ارائه و آقای ابوالقاسم فنایی در کتاب عالمانهٔ اخلاق دین شناسی تکامل بخشیده اند. این رویکرد جای گزینی عقلانیت سنتی با عقلانیت مدرن را پیشنهاد می‌کند.

.


.

عنوان مقاله [English]:

Modern Rationalityand the Crisis of Feqh (Islamic Jurisprudence)

چکیده [English]:

Among the solutions proposed for the current crisis in Islamic traditional Jurisprudence (Feqh) stands out the suggestion to reconstruct jurisprudential rationality on the basis modern rationality. This solution involves too heavy epistemological commitments, a revisionist approach to some of the received theorems in the science of Osul and misuse of some the theological principles accepted almost unanimously by Muslims. Therefore it fails to attract the attention of traditionalists. It fails also because it merely shifts the kernel of the problem rather than solve it. This solution shares the traditional approach it criticizes in one principal failure that is responsible for the crisis; failing to adopt a contextualized approach to jurisprudence
rather than the atomistic.

.


.
مراجع

آملی، میرزا هاشم (۱۳۹۵‌ق)،مجمع الافکار، قم: نشر چاپخانۀ علمیه.
ابن سینا، حسین (۱۴۰۴‌ق)،التعلیقات، بیروت: نشر مکتبه الاعلام الاسلامیه.
ــــــــــــ (۱۳۷۵)،الاشارات و التنبیهات ، قم: نشر البلاغه.
اصفهانی، محمدحسین (۱۴۰۴‌ق)،الفصول الغرویه، بی‌جا، نشر دار احیاء العلوم الاسلامیه.
بهبهانی، وحید (۱۴۱۵‌ق)، الفوائد الحائریه، قم: نشر مجمع الفکر الاسلامی.
بهمنیار، ابن مرزبان(۱۳۷۵)،التحصیل، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
حلی، حسن بن یوسف (۱۳۷۹)،الاسرار الخفیه ، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
خراسانی، محمدکاظم (آخوند خراسانی) (بی‌تا)،کفایه الاصول، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
رازی، فخر الدین (۱۴۱۱‌ق)، المباحث المشرقیه، قم: انتشارات بیدار.
۱۰_ رضوی، مسعود (۱۳۷۹)،آفاق فلسفه، ، تهران: نشر پژوهش فرزان روز.
۱۱_ شهرزوری،محمد بن محمود (۱۳۷۳)،شرح حکمه الاشراق، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
۱۲_ شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (۱۹۸۱م)،الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: داراحیاء التراث.
۱۳_ طوسی، نصیرالدین (۱۳۸۳)،اجوبه المسائل النصیریه،تهران: نشر پژوهشگاه علوم انسانی.
۱۴_ ــــــــــــ (۱۳۶۱)،اساس الاقتباس، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم.
۱۵_ عابدی، احمد،(۱۳۷۶)،«مصلحت در فقه»، فصلنامه نقد و نظر، ش ۱۲، پاییز، ۱۳۷۶
۱۶_ فنایی، ابوالقاسم (۱۳۸۹)،اخلاق دین شناسی، تهران: نشر نگاه معاصر.
۱۷_ قطیفی، سید منیر سید عدنان (۱۴۱۴‌ق)،الرافد فی علم الاصول؛ تقریرات درس اصول آیت الله سیستانی، ، قم: انتشارات مکتب آیه الله العظمی السید السیستانی.
۱۸_ منتظری، حسینعلی (۱۴۱۵‌ق)، تقریرات درس آیت الله بروجردی، نهایه الأصول، قم: تفکر.
۱۹_ میرزای قمی (۱۳۷۸‌ق)، قوانین الاصول، قم: نشر کتابفروشی علمیۀ اسلامیه، چاپ دوم.
۲۰_ واله،حسین (۱۳۹۰)،نقد و نظر، شمارۀ دوم سال شانزدهم تابستان، ص۷۵ -۱۰۶
۲۱_ ــــــــــــ (۱۳۹۰)، «معرفت شناسی در علوم عقلی اسلامی»، مجله شناخت، شماره ۶٫
۲۲_ ــــــــــــ (۱۳۹۰)، «زمینه‌گرایی در فقه»، مجله نقدونظر، شماره دوم، سال شانزدهم.

۲۳_ Dancy, Jonathan. (2010),A Companion to Epistemology. 2nd ed. ChichesterWest Sussex, U.K. ;MaldenMA: Wiley-Blackwell.
۲۴_ Meister, Chad, ed. (2007),The Philosophy of Religion Reader. New Ed. Routledge.

.


.

فایل pdf مقاله عقلانیت مدرن و بحران فقه از حسین واله

.


.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.