فهرست مطالعاتی: جهان‌بینی ، دین

فهرست مطالعاتی: جهان‌بینی ، دین

این فهرست به درخواست دوستان جوانی تنظیم شده که خواستار تعمیق مطالعه در امر «جهان‌بینی» هستند. جوانانی که دغدغۀ درست اندیشیدن در بارۀ نگرش و زندگیِ دینی دارند، دینی که خواسته یا ناخواسته با تعلیمات آن بزرگ شده‌اند و اینک در بخشی از آن تعلیمات رخنه می‌بینند.
معرفی این کتاب‌ها به معنای تأیید همۀ مطالب و آموزه‌های آنها نیست. اصولاً شایسته است هر متنی با رویکرد نقادانه خوانده شود. کتاب‌های پیشنهادی چنان‌اند که یا مستقیماً، یا از رهگذر نقد آنها، می‌توان از جریان‌های تأثیرگذار فکر دینی در ایران معاصر و تا حدودی جهان امروز، آگاه شد و برای تنقیح جهان‌نگری خود سود برد؛ ای بسا هر کتاب سرنخی باشد برای راه یافتن به کتاب‌هایی دیگر خارج از این فهرست. ممکن است درک برخی از این کتاب‌ها مستلزم راهنمایی متخصصان باشد.

ادامه مطلب “فهرست مطالعاتی: جهان‌بینی ، دین”

تاملی در باب «جامعه شناسی عرفان»

تاملی در باب «جامعه شناسی عرفان»

اگر گفتۀآبراهام مازلو و ویلیام جیمز را بپذیریم که هسته اصلی هر دین و هر معنویتی عرفان و تجربه عرفانی است. این سئوال به وجود می آید که این تجربه عرفانی چگونه حاصل می­شود؟ سوالی که بسیاری از روان شناسان و عصب شناسان به دنبال پاسخ به آن بوده اند و هرکدام تلاش کرده­اند پاسخ هایی به این سئوال بدهند. اما جامعه شناسی متاسفانه در این زمینه تامل چندانی نداشته­‌اند؛ و مواجه آنها با عرفان ذیل جامعه شناسی دین و به عنوان یکی شکل از معنویت های رایج در جهان بوده است یا عده ای صرفاً آن را به عنوان یک معرفت ذیل جامعه شناسی معرفت بررسی کرده­‌اند. با این حال نکته قابل تامل برای مطالعۀ جامعه شناختی عرفان آن است که این پدیده باید واجد چه ابعادی باشد تا اساساً بتوان آن را به عنوان یک امر اجتماعی مد نظر گرفت؟ این سئوالی است که امروز در مورد مطالعه معنویت در جامعه شناسی دین امروزه نیز مطرح است. ادامه مطلب “تاملی در باب «جامعه شناسی عرفان»”

درباره «رگ خواب»، تا خرمنت نسوزد احوال ما ندانی…

درباره «رگ خواب» تا خرمنت نسوزد احوال ما ندانی...*

 رگ خواب فیلمی به کارگردانی و تهیه‌کنندگی حمید نعمت‌الله و نویسندگی معصومه بیات محصول سال ۱۳۹۴ است. ادامه مطلب “درباره «رگ خواب»، تا خرمنت نسوزد احوال ما ندانی…”

درس‌گفتارهای «در ماجراهای علم، دین و فلسفه» (به زبان انگلیسی)

درس‌گفتارهای «در ماجراهای علم، دین و فلسفه» (به زبان انگلیسی)

یاسر میردامادی: اگر به علم، دین و فلسفه  و نسبت میان این سه علاقمندید (و به ویژه اگر به این پرسش علاقه دارید که آیا این سه می‌توانند با یکدیگر سازگار باشند، و یا این‌که یکی یا یکی-دو تا از این مقولات را باید به نفع دیگری کنار نهاد) پیشنهاد می‌کنم مجموعه درس‌گفتارهای مقدماتی‌ای را که کمپانی آموزشی «کورسِرا» برگزار کرده، از دست ندهید. کل کلاس‌ها را (اعم از درس‌گفتارهای اصلی و اختیاری) بارگیری و تبدیل به فایل صوتی کرده‌ام و در سایت صدانت قابل دسترسی است. با این حال، دیدن فایل‌های تصویری اصلی در خود سایت کورسرا بهره‌ی آموزشی بیشتری دارد (ثبت‌نام در این سایت رایگان است). این فرمت صوتی بیشتر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند در حال حرکت به درس‌گفتارهای سودمند گوش دهند. زبان این دوره انگلیسی است و دوره‌ای مقدماتی است. این مجموعه حاوی 39 فایل صوتی است که گوش دادن به این فایل‌ها، بسته به کوتاه یا طولانی بودن آن‌ها بین ۳ تا ۱۹ دقیقه زمان می‌برد. ادامه مطلب “درس‌گفتارهای «در ماجراهای علم، دین و فلسفه» (به زبان انگلیسی)”

درس‌گفتار «قاعده عدم اکراه در دین» از محمد سروش محلاتی

درس‌گفتار «قاعده عدم اکراه در دین» از محمد سروش محلاتی

درس‌گفتار «قاعده عدم اکراه در دین» از محمد سروش محلاتی

ادامه مطلب “درس‌گفتار «قاعده عدم اکراه در دین» از محمد سروش محلاتی”

میزگرد مهرنامه با موضوع جامعه‌شناسی سیاسی پوپولیسم

میزگرد مهرنامه با حضور حمیدرضا جلائی‌پور و محمدمهدی مجاهدی و با موضوع جامعه‌شناسی سیاسی پوپولیسم

توضیحات محمدمهدی مجاهدی پیرامون این میزگرد: پیوست این یادداشت نسخه‌ای از متن منقح میزگردی است با حضور من و آقای دکتر حمیدرضا جلائی‌پور به میزبانی آقای جواد روح که در آن بررسی معنا و مبنای پوپولیسم و گونه‌شناسی آن همراه با نگرشی مقایسه‌ای به پوپولیسم در ایران و آمریکا موضوع بحث بود. این متن بالأخره در دی‌ماه ۱۳۹۵ در پنجاهمین شماره‌ی نشریه‌ی مهرنامه منتشر شد. ادامه مطلب “میزگرد مهرنامه با موضوع جامعه‌شناسی سیاسی پوپولیسم”

سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «بر کرانه حضور – از اخلاق شفقت تا دموکراسی»

سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «بر کرانه حضور - از اخلاق شفقت تا دموکراسی»

قبل تر چندین بار مطالبی را در رابطه با اینکه چرا من شرکت در انتخابات را وظیفه اخلاقی خودم میدانم گفته ام و آخرین بارش یک ماه و نیم پیش بوده… ادامه مطلب “سخنرانی مصطفی ملکیان با عنوان «بر کرانه حضور – از اخلاق شفقت تا دموکراسی»”

مؤلفه های مثبت و منفی کارگری ، مصاحبه هفته نامه آتیه نو با مصطفی ملکیان

مؤلفه های مثبت و منفی کارگری، مصاحبه هفته نامه آتیه نو با مصطفی ملکیان

مصاحبه هفته نامه آتیه نو با مصطفی ملکیان ادامه مطلب “مؤلفه های مثبت و منفی کارگری ، مصاحبه هفته نامه آتیه نو با مصطفی ملکیان”

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمويی با ابوالقاسم فنائی

گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمويی با ابوالقاسم فنائی|منافع ملی در چارچوب اخلاق و حقوق بشر

اصغر زارع کهنمويی: نمی‌توان به جایگاه و اعتبار روشنفکری دینی با همه‌ی مصائب و مسائل پیرامونش، بی‌اعتنا بود. شاید بتوان گفت؛ روشنفکری دینی، ‌زنده‌ترین موجود سیاسی‌احتماعی تمام تاریخ معاصر ما است. مجالی باید تا به ارزیابی و نقد دقیق کارنامه این نحله فکری پرداخت. این کارنامه چقدر قابل دفاع است؟ چرا هویت سیاسی روشنفرکی دینی بر دیگر سویه‌های آن می‌چربد؟ کارویژه روشنفکری دینی چیست و این کارویژه در حوزه حقوق بشر چه کرده است؟ چرا روشنفکری دینی به حقوق گروه‌های قومی نمی‌پردازد؟ پارادوکس‌های روشنفکری دینی در حوزه حقوق زنان چگونه توزین می‌شود؟ برای پاسخ به این سوالات، سراغ دکتر ابوالقاسم فنائی رفته‌ایم. او یکی از نوگراترین حوزویانِ حجره‌نشین و همچنین یکی از حوزوی‌ترین روشنفکران لندن‌نشین است. شاید بیشترین تلاش او صرف رفع پارادوکس‌های دین و مدرنیسم از منظر اخلاق باشد. در این گفتگو او ضمن گلایه از تقسیم روشنفکری به دینی و سکولار، به تقسیم دیگری از روشنفکری براساس خداباوری می‌پردازد. او در ادامه، از کارنامه روشنفکران دینی در حوزه حقوق بشر، ‌دفاع می‌کند و در پرسش به پاسخی درباره نسبت منافع ملی و حقوق بشر، ارجحیت را به حقوق بشر می‌دهد. او درباره حقوق قومیت‌ها می‌گوید؛ ظلم به گروه‌های قومی بیشتر به امنیت ملی ضربه می‌زند و تمامیت ارضی را به مخاطره می‌اندازد تا ادا کردن حقوق آنان.

ادامه مطلب “گفت‌وگوی اصغر زارع کهنمويی با ابوالقاسم فنائی”

آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟

آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟

در این نوشتار می‌کوشم، به نحوی فشرده، نشان دهم که بر خلاف تلقی برخی صاحب‌نظران، «روشنفکری دینی» همان روشنفکری دین‌داران نیست، زیرا: اولاً دلایلی که به سود این تلقی (یکسان‌انگاریِ روشنفکری دینی با روشنفکری دین‌داران) اقامه شده دلایلی قابل دفاع نیست. ثانیاً استدلال‌هایی که علیه تلقی بدیل -که روشنفکری دینی را به روشنفکری دین‌داران فرونمی‌کاهد- اقامه شده، قابل دفاع نیستند. و ثالثاً خود این تلقیِ یکسان‌انگارانه با مشکلاتی جدی مواجه است. این مشکلات، به طور خلاصه، عبارت اند از:۱. ابهام مخلّی که در در برخی از معنای مفهوم دین‌داری نهفته است، ۲. استعداد پروراندن ریا و نفاق نهادینه ۳. ناممکن و نامطلوب بودن تشخیص مصداق دین‌داری (مطابق برخی از معانی این مفهوم)، ۴. خطر حذف‌گرایی. در این میان هم‌چنین به سود تلقی بدیل (نایکسان‌انگار) از روشنفکری دینی، دو استدلال ایجابی اقامه می‌کنم. ادامه مطلب “آیا روشنفکری دینی همان روشنفکری دین‌داران است؟”